Ástæðulaus ótti

Erna Indriðadóttir skrifar um stóriðju

Það er mikil einföldun að kenna Kárahnjúkavirkjun um hrunið sem varð á Íslandi í október 2008 eins og andstæðingar byggingar virkjunarinnar hafa gert við ýmis tækfæri. Loftur Guttormsson, prófessor í sagnfræði, skrifaði grein í Fréttablaðið fimmtudaginn 25. nóvember, þar sem hann tekur undir þessi sjónarmið og varar við frekari uppbyggingu stóriðju.

Vandaðir heimildaþættir BBC sjónvarpsstöðvarinnar um hrunið sem voru sýndir nýlega í Sjónvarpinu, sýna vel hvernig hinn vestræni fjármálaheimur riðaði til falls um svipað leyti og bankarnir féllu hér. Það sem gerði stöðuna verri á Íslandi en annars staðar var hversu stórt bankakerfið íslenska var, samanborið við hagkerfi landsins. Bankahrunið var ekki séríslenskt fyrirbæri og fyrir því voru margar og flóknar ástæður. Allar framkvæmdir sem voru í gangi fyrir hrun höfðu einhver áhrif á þensluna sem hér varð, þar með talið framkvæmdirnar á Austurlandi. Það voru hins vegar aðrir þættir sem vógu þarna miklu þyngra.

Friðrik Sophusson, fyrrverandi forstjóri Landsvirkjunar, skrifaði grein í Morgunblaðið í lok september sem hann kallaði „Að hengja bakara fyrir smið". Þar birti hann tölur sem sýndu að það sem fyrst og fremst jók þensluna á árunum 2003-2007, voru byltingarkenndar breytingar á fjármálakerfinu sem dældi miklu erlendu fjármagni inn í hagkerfið, meðal annars með þeim afleiðingum að húsnæðisverð hækkaði upp úr öllu valdi. Hann benti á að bankarnir lánuðu á þessum árum um 500 milljarða króna til íbúðakaupa, en fyrir þá upphæð hefði mátt byggja allt að fjórar Kárahnjúkavirkjanir. Burtséð frá því hvaða skoðun menn kunna að hafa á virkjunum og stóriðju er mikilvægt að halda þessum staðreyndum til haga. Eftir stendur að á Reyðarfirði er risið eitt glæsilegasta álver heims sem skapar mikil verðmæti fyrir þjóðarbúið næstu áratugi og veitir ekki af.

Loftur segir í grein sinni að Alcoa hafi fengið starfsleyfi vegna undanþágu frá mengunartakmörkunum Kyoto-bókunarinnar. Hið rétta er að íslenska ákvæðið sem svo hefur verið kallað, er viðurkenning á því að Íslendingar standa fremstir meðal þjóða í notkun endurnýjanlegrar orku. Um 80 prósent orkunnar sem notuð eru á Íslandi koma frá endurnýjanlegum orkugjöfum, á meðan Evrópubúar stefna að því að koma þessu hlutfalli í 20 prósent árið 2020. Þetta þýðir til dæmis að losun koltvísýrings á Íslandi frá vatnsaflsvirkjun og framleiðslu eins álvers, er átta sinnum minni en frá sambærilegri framleiðslu til dæmis í Kína, þar sem rafmagnið er framleitt með mengandi kolum. Þetta gerir að verkum að það er mun betra fyrir loftslagið í heiminum að framleiða ál á Íslandi en í löndum þar sem orkan er framleidd með jarðefnaeldsneyti. Á þessi sjónarmið benti til dæmis hagfræðingurinn og nóbelsverðlaunahafinn dr. Rajendra Pachauri, formaður loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna, þegar hann kom til Íslands fyrr á þessu ári. Og það eru þessi sjónarmið sem fengust viðurkennd í Kyoto-samkomulaginu á sínum tíma. Það er því ekki ástæða fyrir Loft að óttast að loftslaginu í heiminum stafi sérstök ógn af álframleiðslu á Íslandi.

Höfundur er framkvæmdastjóri samfélags- og upplýsingamála Alcoa Fjarðaáls.