Þjóðkirkja hæðist að jafnræði trúfélaga

Í byrjun aðventu ritaði ríkislaunaður talsmaður þjóðkirkjunnar Steinunn Arnþrúður grein hér í blaðið undir fyrirsögninni „Jafnræði trúfélaga og staða þjóðkirkjunnar“. 

Tilefnið var nýfallinn dómur í héraðsdómi í máli sem höfðað var vegna þeirrar hróplegu mismununar sem ríkir á milli trúfélaga hér á landi.  Fjárlög íslenska ríkisins sýna augljóslega að þjóðkirkjustofnunin fær árlega heilu milljarðana frá ríki, umfram sinn lýðræðislega hlut og þá hlutfallstölu sem henni ber gagnvart öðrum trúfélögum.  Þessi milljarða forréttindi þjóðkirkjunnar eru það eina sem hindrar jafnræði trúfélaga hér á landi.

Innlegg þjóðkirkjunnar í jafnræðisumræðuna er m.a. eftirfarandi: „Engin stofnun á Íslandi getur sýnt fram á annað eins samhengi í þjóðarsögunni og þjóðkirkjan – órofa samhengi trúarlegrar þjónustu, menntunar og menningar í þúsund ár.“

Evangelíska – lúterska þjóðkirkjustofnunin er sögð vera þúsund ára gömul!  Rit Karls Sigurbjörnssonar biskups frá 1998, „Þjóðkirkja í þúsund ár“ liggur hér að baki en þar birtist sama úthugsaða sögutúlkunin. 

Flest íslensk skólabörn vita þó að sá þýski Marteinn Lúter sem lútersk kirkja er kennd við, var alls ekki fæddur árið 1000 heldur fæddist hann tæpu hálfu árþúsundi síðar eða árið 1483. 

Nú vita einnig flestir Íslendingar að kaþólskur siður ríkti hér á landi undir forræði páfans í Róm meira eða minna frá árinu þúsund allt til 1540.  Þá drottnaði kaþólska kirkjustofnunin yfir landsmönnum bæði sem andlegt og veraldlegt yfirvald.  Við siðbreytingu voru um 45% jarðaverðmæta í landinu í eigu kaþólskra kirkjulegra stofnana, og engin tíund greidd þar af. 

Jarðeignasöfnun kirkjustofnunarinnar olli alvarlegri röskun á efnahagslífi Íslendinga.  Kirkjustofnunin sölsaði undir sig eignir landsmanna oft með kúgun, ofbeldi og óhugnanlegum stofnunarþunga.  Æ fleiri urðu að treysta á ölmusu kirkjustofnunarinnar.  Frá þessu segir í ritröðinni „Kristni á Íslandi“ II bindi. 

Hætt er við að nú tæpum 500 árum síðar sé þessi sami auður sem tekinn var af þjóðinni án þess að hún væri spurð á sínum tíma, nú áfram notaður af miklum stofnunar þunga og ranglæti til að hindra jafnræði íslenskra trúfélaga.

Þjóðkirkjustofnunin telur sig í dag sjálfskipaðan erfingja kaþólsku kirkjunnar og eina erfingja alls kirkjusögulegs arfs allra landsmanna allt frá kristnitöku.  Hún telur sig ekki þurfa að ráðfæra sig við kristin trúfélög, hvað þá önnur.  Ekki er lengur talað um siðbreytingu eða siðbót heldur er „órofa samhengi“ komið í staðinn samanber grein.  Þjóðkirkjustofnunin lúterska virðist hafa tileinkað sér alla þá drottnunarhyggju og stofnunarvæðingu miðaldarkirkjunnar sem hún var upphaflega kölluð af Guði sjálfum, til að mótmæla og siðbæta.      

Lengst af í tíð hinnar dönsku þjóðkirkju höfðu landsmenn ekkert val varðandi það hvort þeir tilheyrðu eða ekki. Hversvegna er því nú verið að greiða út sögulegan arf til fárra útvalinna, af því sem formæður og forfeður okkar áttu engan valkost um og voru í raun þvinguð til að taka þátt í?

Anakrónísk sögutúlkun þjóðkirkjunnar gerir ekkert úr einu allra stærsta trúfélagi heims sem var hér ríkjandi í 540 ár.  Það trúfélag er til staðar hér á landi og því tilheyra nokkuð þúsund Íslendingar.  Ef þjóðkirkjan hagar sér svona gagnvart stærsta trúfélagi heims, hvernig skyldi hún þá haga sér gagnvart þeim litlu?

Þjóðkirkjustofnunin er í grunninn arfleifð dansks stjórnsýslukerfis og embættismanna-apparats.  Hún þjónaði lengst af dönskum hagsmunum en ekki íslenskum.  Með siðaskiptunum streymdi gífurlegt fjármagn út úr landinu og var það mikið áfall fyrir efnahag og kjör Íslendinga.

Aðeins 25 árum síðar 1899 var fyrsta íslenska grasrótar-trúfélagið stofnað; Fríkirkjan í Reykjavík, evangelískt lúterskt trúfélag  í anda trúfrelsis og jafnræðis.  Þjóðkirkjustofnunin tók trúfrelsinu og grasrótarstarfi íslendinga afar illa og hélt áfram dauðahaldi í forréttindi og forræði ríkisstofnunarinnar. Fríkirkjan í Reykjavík hefur nú starfað í rétt tæpan fjórðung þess tíma sem lúterskur siður hefur verið hér á landi.  Undanfarinn áratug hefur fjölgað meir í Fríkirkjunni í Reykjavík en í nokkru öðru trúfélagi.  Hlutfallslega hefur fækkað í þjóðkirkjunni.  En samt sem áður þarf íslensk grasrótarkristni að lifa í skugga ríkisstofnunar sem telur sig æðri öllum ákvæðum um jafnræði trúfélaga.

Fyrir aðeins tíu árum gerði þjóðkirkjustofnunin samning við íslenska ríkið um árvissar milljarða greiðslur og margvísleg forréttindi umfram önnur trúfélög, á forsendum áðurnefnds kirkjusögulegs arfs.  Sá samningur, ásamt lögum sem sett voru fyrir tilstuðlan kirkjustofnunarinnar árið 1997, setja einmitt allt tal þjóðkirkjunnar um jafnræði trúfélaga á svið fáránleikans. 

Í ofangreindri grein talsmanns þjóðkirkjunnar segir „þjóðkirkjan hvatti stjórnvöld til að auka jafnræði“.  Á sama tíma og þjóðkirkjan sjálf er eina fyrirstaðan fyrir jafnræði trúfélaga þá læst hún vera einn helsti talsmaður slíks jafnræðis. 

Erfitt er að átta sig á því hvort hér sé verið að hæða landsmenn eða blekkja.

Engin stofnun á yfirborði jarðar fjallaði jafn lengi og jafn ýtarlega um þá lagasetningu og þann samning sem í dag veldur ójöfnuðinum á milli trúfélaga og einmitt þjóðkirkjan. Engin stofnun átti því jafn stóran þátt í að móta hvort tveggja og þá er Alþingi meðtalið. Stofnunin er annar tveggja undirritaðra aðila að samningnum og ber því fulla ábyrgð á honum. 

Ef stofnunin hefði fengið að ráða þá hefði hún tekið mun fleiri milljarða frá þjóðinni en raunin varð. Eignardeilan um Þingvelli er dæmi um það. 

Sem sjálfskipaður merkisberi Jesú Krists, vísar stofnunin eigin ábyrgð á veraldlega ríkisvaldið sem hún hefur þjónað svo lengi og sett traust sitt á. 

Það hefur aldrei þótt gott til eftirbreytni, virðingarvert hvað þá kristilegt að vilja ekki kannast við verk sín og afleiðingar þeirra.   

Í umræðunni undanfarið um meint verðsamráð stórfyrirtækja á íslenskum olíumarkaði hefur verið talað um að alvarlegt vanmat á dómgreind og réttlætisvitund landsmanna geti komið mönnum illilega í koll.  Það á vissulega einnig við hér.  Það er full mikið að halda því fram að sá sem er eina fyrirstaða jafnræðis trúfélaga sé einnig helsti talsmaður þess og þar að auki algerlega ábyrgðarlaus!

Það er það einfalt mál. 

Það þarf að breyta nokkrum ranglátum lögum.

Þjóðkirkjan þarf að temja sér þá trú og þá afstöðu til náungans sem hún predikar öðrum.  Hún þarf að taka það trúarskref að koma út úr ríkisforsjár-skápnum og mæta náunganum með djörf-ung á jafnræðisgrunni. 

Trú og náungakærleikur er allt sem þarf.

Höfundur er prestur og forstöðumaður hinnar evangelísk-lútersku Fríkirkju í Reykjavík.