Hvetur til aukinna matvælavarna

Yfirvofandi heimsfaraldur af völdum nýs flensustofns sem haft gæti óhemjuafleiðingar um heim allan er eitt af meginatriðum í ræðu dr. Lesters M. Crawford, setts forstjóra Bandarísku lyfjamálastofnunarinnar (FDA) á fundi framkvæmdastjórnar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) í Reykjavík. Crawford sagði að búast mætti við faraldri á borð við Spænsku veikina árið 1918 sem barst um heim allan og kostaði milljónir manna lífið í Bandaríkjunum einum. "Núna eru hins vegar til bóluefni, þannig að aðstæður eru dálítið aðrar," sagði hann í spjalli við blaðamann skömmu eftir komuna til landsins á fimmtudag. Bólusetning aukin Í Bandaríkjunum er verið að hugleiða hvort ekki megi safna miklu magni bóluefna sem væri til reiðu þegar fuglaflensan í Asíu gæti af sér nýja og skaðlega flensufarsótt sem ógnaði almennu heilsufari í heiminum. "Það væri hægt að safna upp bóluefni á nokkrum mánuðum, kannski ári," sagði Crawford en bætti við að vandinn fælist í því að búa svo um hnútana að bóluefnin kæmu í raun að einhverju gagni. "Það er vandinn. Bóluefnin þurfa uppáskrift FDA en matsferli stofnunarinnar er ekki hafið. Þar þurfa að koma til rannsóknir og leyfisveiting í kjölfarið." Eins og staðan er í dag viðurkenndi Crawford að mjög alvarlegar aðstæður myndu skapast ef fram kæmi nýr flensustofn frá fuglaflensu á næstu vikum. "Það hafa ekki komið upp svipaðir stofnar og gerðist árið 1918, þó svo að smærri stofnar sem ekki náðu sér almennilega á strik hafi birst. Næsti heimsfaraldur myndi líklega bresta á af krafti í Hong Kong eða á svipuðum slóðum og myndi nær samstundis berast um allan heim. "Það er samt erfitt að spá fyrir um hvað myndi gerast því nú stöndum við svo miklu framar í læknavísindum og fjöldi lyfja er í boði sem dregið gætu úr áhrifum faraldursins. Ég held að þetta yrði ekki jafnslæmt og 1918, en slæmt engu að síður. Heilbrigðiskerfi munu trúlega bugast undan álagi og tæpast ráða við að útvega öllum sjúkrarúm sem þurfa." Eins og er sér bara eitt fyrirtæki um bóluefnisframleiðslu fyrir Bandaríkin, en stefnt er að því að tvö bætist við á næsta ári. Crawford segir að til standi að auka bólusetningu til muna og að 100 milljónir Bandaríkjamanna verði bólusettar gegn flensu á hverju ári innan skamms. Milljarðar í matvælaöryggi "Ég snerti einnig á öryggi matvæla í ræðu minni hér," sagði Crawford og bætti við að í Bandaríkjunum snerist sú umræða að miklu leyti um varnir gegn matvælahryðjuverkum og hvernig verjast mætti þeim. "Í Bandaríkjunum hafa nú verið sett lög um lífefnahryðjuverk, en þau snúast mestmegnis um matvæli. Í lögunum eru fjórar megingreinar sem gera okkur kleift að hafa eftirlit með matvælaframleiðslu, -innflutningi og -birgðum. Þetta er mál sem ég ætla að hvetja önnur lönd til að taka upp," sagði hann og bætti við að lögin hefðu líka gert aðra þætti matvælaeftirlits skilvirkari. "Í stað þess að sætta okkur við stöku salmonellutilfelli eru mál nú könnuð til fulls og grafist fyrir um uppruna hlutanna." Dr. Crawford svarar þó af fullri hreinskilni þegar hann er spurður hver sé í raun hættan á því að hryðjuverkamenn ráðist á matvæli, þegar skilvirkari leiðir hljóti að vera til að valda skaða. "Hættan er mjög lítil, næstum engin, svona frá tölfræðilegu sjónarhorni, þar sem hvorki Bandaríkin né önnur lönd hafa lent í slíkum árásum. En það þýðir náttúrlega ekki að þetta geti ekki gerst þótt vissulega sé hægt að gera of mikið úr þessum hlutum." Crawford segir töluverða umræðu hafa verið um þessi mál og almenningi umhugað um þau og fjárútlát vegna þessa því hafa verið stóraukin í Bandaríkjunum. Hann upplýsti að fyrir árásirnar á tvíburaturnana 11. september 2001 hefði Bandaríkjastjórn eytt um það bil 800 þúsund dölum í matvælavarnir, rúmum 50 milljónum króna. "Núna eyðum við um 150 milljón dölum á ári í þessi mál," sagði hann, en það eru tæpir 9,5 milljarðar króna. Crawford játar því að um háar upphæðir sé að ræða í samanburði við litla hættu. "En það sama er sagt um kúariðu, þar sem skepnurnar eiga tiltölulega auðvelt með að smitast, en mjög litlar líkur eru á að menn fái í sig riðuafbrigði. Ef almenningi er umhugað um einhver mál eykst þrýstingur á þingið og það bregst við með fjárveitingum í málaflokka. Kúariða og lífefnahryðjuverk eru bæði hlutir sem almenningur hefur áhyggjur af." Aðgengi að lyfjamarkaði Íslendingar hafa haslað sér völl á sviði lyfjaframleiðslu og vitað er til þess að fyrirtæki horfa til Bandaríkjamarkaðar með samheitalyf. "Við höfum síðustu áratugi tekið þann pól í hæðina að hvetja til notkunar samheitalyfja," sagði Crawford. "Þegar einkaleyfi rennur út fellur verð lyfsins, en það gerist samt ekki nema fram komi fleiri en eitt samheitalyf." Hann benti þó á að lyf fengju ekki aðgang að markaði nema að undangenginni ítarlegri skoðun Bandarísku lyfjamálastofnunarinnar, en hún næði jafnt til lyfsins sem verksmiðjunnar sem það væri framleitt í. Þetta ferli segir hann taka að jafnaði um ár eftir að sótt hafi verið um leyfi til innflutnings. Öðru máli gegnir þó um ný lyf. "Lyf sem sett eru í forgang geta jafnvel fengið afgreiðslu á sex mánuðum," sagði hann, en forgang fá ekki önnur lyf en þau sem taka á alvarlegum sjúkdómum, svo sem krabbameini, rauðum úlfum, eyðni og fleiri sjúkdómum. "En ferlið tekur lengri tíma ef lyfjunum fylgja miklar aukaverkanir, jafnvel tvö til þrjú ár." Crawford segir hins vegar einnig þörf á auknum sjúkdómarannsóknum. "Það koma stöðugt upp nýir sjúkdómar, sérstaklega af völdum vírusa, í matvælum. Áður fyrr var hættan mest á bakteríusýkingum, en meirihluti sjúkdóma sem berast með mat núna er vírussjúkdómar og lítið sem hönd á festir um hvernig ná má stjórn á þessari þróun," segir hann og telur að þegar fram í sæki verði um og yfir tveir þriðju hlutar matvælasjúkdóma af völdum vírusa. "Vírusarnir kalla á gjörólíka aðferðafræði."