Sigur harðlínumanna í Íhaldsflokknum

Boris Johnson er orðinn forsætisráðherra Bretlands og leiðtogi Íhaldsflokksins. Hreyfing harðlínumanna í Evrópumálum, það er að segja þeirra sem harðastir eru í andstöðunni við Evrópusamstarfið, hefur þar með orðið ofan á í stríðinu um flokkinn. Að minnsta kosti í bili.

Johnson hefur lofað því margoft að Bretar muni ganga út úr Evrópusambandinu þann 31. október. Ekki standi til að fresta útgöngu aftur, líkt og gert hefur verið vegna þess hve illa hefur gengið að koma útgöngusamningi ríkisstjórnar Theresu May, fyrrverandi forsætisráðherra, í gegnum þingið. Þetta þýðir að Johnson er meira en tilbúinn til þess að ganga út samningslaust, þvert gegn vilja breska þingsins.

Vitaskuld mun Johnson reyna að semja upp á nýtt við Evrópusambandið. Fá breytt atriðum er til að mynda varða fyrirkomulag landamæravörslu á milli Írlands og Norður-Írlands. Þessi leið er ekki líkleg til að bera árangur ef marka má orð toppa ESB, sem ítrekað hafa lýst því yfir að ekki standi til boða að semja upp á nýtt.

Öfgar

Samningslaus útganga er harðasta mögulega afstaða í Brexit-málinu. Segja má að með yfirburðasigri Johnsons í leiðtogakjörinu hafi Íhaldsflokkurinn því í raun lýst sig öfgaflokk í málinu. Vissulega er samningslaus útganga ekki yfirlýst stefna Johnson-stjórnarinnar. Hún hafnar hins vegar ekki möguleikanum, öfugt við þingið og flesta aðra flokka.

Þessi öfgaafstaða í Brexit-málinu nær einnig til flokksmanna, líkt og sjá mátti á niðurstöðum könnunar sem YouGov gerði í síðasta mánuði. Sagðist þar meirihluti flokksmanna frekar vilja að Skotar eða Norður-Írar fengju sjálfstæði, breska hagkerfið bæri mikinn skaða eða Íhaldsflokkurinn leystist upp svo lengi sem það þýddi að Brexit gengi í gegn. Eina niðurstaðan sem þótti óboðleg var að Jeremy Corbyn, leiðtogi Verkamannaflokksins, yrði forsætisráðherra.

 

Löng vegferð

Evrópusinnar hafa ráðið ríkjum innan Íhaldsflokksins lengi. Eða að minnsta kosti leiðtogar sem ekki voru eindregið á þeirri línu að Bretland skyldi ganga út hvað sem tautaði og raulaði. Yfirtaka Evrópuandstæðinga hefur tekið töluverðan tíma og á þessi nýjasta og stærsta alda hreyfingarinnar rætur í því þegar David Cameron, þáverandi forsætisráðherra, lofaði þjóðar­atkvæðagreiðslu um útgöngu fyrir kosningarnar árið 2015 til þess að reyna að verjast sókn þjóðernishyggjuflokksins UKIP.

Cameron var sjálfur andvígur útgöngu og beitti sér fyrir áframhaldandi aðild í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar. Það gerði Theresa May líka sem og Jeremy Hunt, sá sem Johnson vann í leiðtogakjörinu. En jafnvel þótt Bretar hafi valið að ganga út og Cameron sagt af sér tók Evrópusinninn May við stjórnartaumunum. Hún lofaði því vissulega að virða ákvörðunina sem tekin var í þjóðaratkvæðagreiðslunni en var, að minnsta kosti fyrir atkvæðagreiðslu, Evrópusinni.

 

Brexit-flokkurinn

May gekk ekki vel með útgöngumálið. Óvíst er hvort nokkur hefði staðið sig mun betur. Hins vegar er staðreyndin sú að breska þingið hafnaði samningi May-stjórnarinnar um útgöngu í þrígang, með metfjölda atkvæða, og fresta þurfti Brexit.

Breska þjóðin er og var, samkvæmt könnunum, óánægð með samninginn og það hvernig May hefur haldið á málum. Þessi óánægja er stór þáttur í velgengni hins nýstofnaða Brexit-flokks, sem harðlínumaðurinn Nigel Farage leiðir. Flokkurinn mælist stór, jafnvel stærri en Íhaldsflokkurinn, í könnunum og vann mikinn sigur í Evrópuþingkosningum maímánaðar. Fékk 30,5 prósent atkvæða á meðan Íhaldsflokkurinn galt afhroð og fékk 8,8 prósent en hafði 23,9 prósent.

Með kjöri Johnsons reynir Íhaldsflokkurinn að svara þessum uppgangi Brexit-flokksins. Ef Johnson tekst að koma Bretum út úr Evrópusambandinu á útgöngudag, jafnvel þvert gegn vilja þingsins, má búast við því að hörðustu Evrópuandstæðingar standi með flokknum og flýi ekki til Farage og félaga. Evrópusinnarnir, sem eru ófáir, gætu hins vegar horft til Frjálslyndra demókrata eða annarra flokka.

 

Næstu skref

Þeir viðmælendur og stjórnmálaskýrendur sem Financial Times ræddi við eru á þeirri skoðun að Johnson ætli sér að knýja fram nýjar kosningar.

„Margir skýrendur eru á þeirri skoðun að Johnson hafi sett markið svo hátt fyrir viðræður vegna þess að hann ætlar að leggja línurnar að haustkosningum,“ skrifaði James Blitz og bætti við:

„Markmiðið er nokkuð gegnsætt. Hann þrýstir á að drepa May-samninginn algjörlega og vill að Brussel hafni honum. Hann mun svo þrýsta á samningslausa útgöngu en þingið mun hafna því. Þá fer hann til þjóðarinnar og segir að allir séu að hindra störf sín. Hann sé sá eini sem getur framfylgt vilja þjóðarinnar.“