Spekileki frá Íslandi sjaldan eða aldrei verið meiri

Árið 2015 fer í sögubækur sem ár einhvers mesta landflótta sögunnar. Á fyrstu níu mánuðum ársins fluttu 3.120 ríkisborgarar frá landinu, 1.130 fleiri en fluttu til landsins. Þetta kemur fram í Morgunblaðinu í dag.

Það sem vekur athygli er að þetta er meðan uppgangur er í efnahagslífinu, þannig að þetta eru ekki kreppuflutningar, segir Ásgeir Jónsson dósent í hagfræði við HÍ í samtali við Morgunblaðið: „Það er eitt­hvað djúp­stæðara á ferðinni núna. Vís­bend­ing­ar eru um að margt há­skóla­fólk flytji úr land­inu.“

Sem með öðrum orðum heitir atgervisflótti, eða spekileki.

Ekki gefið áburðarverksmiðjuna uppá bátinn

„Jú, þetta er áhyggjuefni,“ segir Þorsteinn Sæmundsson þingmaður Framsóknarflokksins í samtali við Vísi. Þorsteinn vakti athygli þegar hann mælti fyrir þingsályktunartillögu fyrir ári, þá öðru sinni, um að ríkið færi í að reisa áburðarverksmiðju en tilgangurinn er meðal annars að „laða brottflutta Íslendinga aftur heim og til að vekja ungum Íslendingum von í brjósti um að stjórnvöld ætli sér að skapa þeim tækifæri og atvinnuöryggi í framtíðinni,“ eins og það er orðað í greinargerð tillögunnar.“

Reyndar var það svo að fjölmargir höfðu þessa sýn í flimtingum og töldu það ekki líklegt að draumurinn um áburðarverksmiðju væri til þess fallin að laða ungt fólk heim til Íslands.

Liggur ekki algerlega fyrir, þá í þessu samhengi, að þú ert á villigötum með áburðarverksmiðjuna?

„Nei. Ég var nú bara að heyra í ungum verkfræðingum, þeir hafa mikinn áhuga þessari hugmynd sem ég stakk uppá með áburðarverksmiðju,“ segir Þorsteinn og bendir á að við slíka verksmiðju starfi fjöldi verkfræðinga og einnig þeir sem hafa efnafræðimenntun. „Þrjátíu til fjörutíu prósent þeirra sem starfa við slíka verksmiðju eru með háskólamenntun.“

Vill greiningu á hópnum

Þorsteinn leggur á það ríka áherslu að fram fari greining á hópnum. „Vegna þess að ef þetta er háskólafólk, er það þá að sækja sér masterpróf ofan á BA? Ég þekki sjálfur dæmi þess að fólk hafi farið út til að gera einmitt það. Við verðum að vita af hverju? Ef þetta er um að ræða að fólk vilji bæta við sig menntun, þá ók. En, ef fólk er að flytja; hvaða hópar eru þetta? Það þekkist líka atvinnuleysi meðal langskólagenginna bæði í Danmörku og Noregi, svo mikið veit maður. Þannig að, eins og ég segi; hvert er þetta fólk að flytja? Varla til Finnalands, þar er kreppa. Noregs eða Svíþjóðar? þar hefur gjaldmiðillinn rýrnað gagnvart íslenskri krónu og ekki sami hagur af því og áður var að flytja þangað,“ segir Þorsteinn og bendir á að mörgum spurningum sé ósvarað.

Atgervisflótti

En, má ekki gera ráð fyrir því, eins og Ásgeir bendir á, að hér sé um að ræða atgervisflótta þeirra hinna menntuðu? Ungt menntað fólk að flýja?

„Þá þurfum við aftur að fá að vita hvernig er þetta samsettur hópur. Er þetta læknisfræðimenntað fólk? Eða, lögfræðimenntað, það er offramboð af því hér. Og síðan lætur Ásgeir að því liggja að þetta geti verið dæmi um að launajöfnuður á Íslandi sé orðinn meiri en æskilegur gæti talist, það harmonerar nú ekki við það sem stjórnarandstæðingar segja. Þetta eru sjónarmið sem kom fram hjá BHM, að þeim þætti of lítill munur á langskólamenntuðu fólki og öðrum. En, þetta er vandratað. Það er margt sem bendir til þess að jöfnuður sé hér meira.

Afturhald við völd?

En, heldurðu að hér geti verið um það að ræða að Íslendingar kunni hreinlega ekki vel að meta menntaða einstaklinga?

„Nei, ég mundi nú ekki segja það. Í nýgerðum kjarasamningum var tekið bærilegt tillit til menntunar fólks sem búið er að semja við. Enda sýnist mér þeir hópar vera nokkuð ánægðari en þeir voru fyrr. Sé ekki betur en þar sé búið að taka nokkuð vel á í þeim efnum,“ segir Þorsteinn.

En, gæti þetta skýrst af óánægju ungs og menntaðs fólks með stjórnvöld og þá að teknu tilliti til góðs gengis Pírata í skoðanakönnunum; að það telji hér við stjórn stækt afturhald?

„Já, ef það er svo, þá er eitt og hálft ár til kosninga. Og þá sýnist manni nú sem svo að þetta fólk treysti ekki Pírötum til að breyta eða bæta þetta ástand.“

Verður að bregðast við

Þessi landflótti er Þorsteini nokkur ráðgáta og hann ítrekar að það þurfi að fara fram nákvæm greining og þetta séu alvarleg tíðindi. „Það er aðalatriðið í þessu máli, með þennan brottflutning; að greina þennan fjölda, hvernig hópurinn er samsettur og hvers vegna hann er að flytja? Er hann að ná sér í vinnu eða bæta við sig námi, þetta þurfum við að vita áður en við bregðumst við? En við verðum að bregðast við. Megum ekkert við því að eiga þúsundir manna í útlöndum.“

Noregur ekki lengur fyrirheitna landið

Þorsteinn horfir til Noregs, en þangað hafa flestir flutt. „Það er nú aðallandið sem menn flytja til, þá er nú margt að jafnast með okkur og þeim; þar er aukin verðbólga, krónan hefur fallið um 30 prósent á einu og hálfu ári gagnvart íslenskri krónu, uppsagnir í olíuiðnaðinum hjá þeim. Það hlýtur að hafa jafnast aðeins. En, auðvitað hef ég áhyggjur af þessu og fólki sem við eigum úti því okkur vantar 5000 manns til starfa hér. Þetta kom fram um daginn í fjölmiðlum, aðallega í byggingageiranum og ferðaþjónustunni. Menn telja að það þurfi á næstu mánuðum að flytja 5 þúsund hingað til starfa ,og þá væri nærtækt að flytja hingað inn það fólk sem flutti út. Mikið af iðnaðarmönnum flutti út og spurning hvort hægt er að ná þeim til baka?“

Ferðaþjónusta mengar og skapar láglaunastörf

Þorsteinn bendir jafnframt á að mestur hafi vöxturinn verið í ferðaþjónustu og þó hún sé öflug atvinnugrein, þá skapi hún mest af láglaunastörfum. Öfugt við stóriðju. „Já, þó ferðaþjónusta sé gríðarlega öflug atvinnugrein er tvennt sem er að henni: Fleiri láglaunastörf og svo mengar hún svakalega.“

Og þar eru skattsvikin?

„Nú er það sérkapítuli sem þarf að taka til í. En, það orð liggur á, því miður,“ segir Þorsteinn Sæmundsson þingmaður og stjórnarliði.