Útskúfað af stórum og háværum hópi bæjarbúa fyrir að kæra nauðgun

Tvær stúlkur sem kærðu nauðgun í tveimur litlum bæjum hér á landi fyrir síðustu aldamót upplifðu það sterkt að þeim væri refsað af samfélaginu fyrir kærurnar.

Þetta eru niðurstöður rannsóknar Guðrúnar Katrínar Jóhannesdóttur, meistaranema í félagsfræði. Hún kynnti lokaverkefni sitt „Að kæra nauðgun í litlu bæjarfélagi“ á Þjóðarspeglinum í Háskóla Íslands í dag, en þar voru kynntar nýjustu rannsóknir í félagsvísindum á 45 málstofum.

Alls ræddi Guðrún við 10 manns vegna rannsóknarinnar; stelpurnar tvær og svo fjóra íbúa úr hvorum bæ sem bjuggu þar þegar kærurnar voru lagðar fram.

Hissa á viðbrögðunum sem þær fengu

„Refsing samfélagsins gagnvart stúlkunum fólst í beinni vandlætingu bæjarbúa, véfengingu, útskúfun frá samfélaginu, líkamlegu ofbeldi, höfnun, umtali og almennt litlum stuðningi,“ sagði Guðrún í erindi sínu í dag.

Stúlkurnar urðu hissa á viðbrögðum samfélagsins sem birtust með ýmsum hætti. Í öðru tilfellinu keyrði til að mynda pabbi þess kærða alveg upp að stúlkunni, líkt og hann ætlaði að keyra á hana og lýsti stúlkan því að hún hefði verið skíthrædd við hann.

Slúður, sögusagnir og líkamlegt ofbeldi

Þá var þeim jafnframt hafnað og sagði önnur stelpan að höfnunin sem hún upplifði frá öllum bænum hefði verið verri upplifun en sjálf nauðgunin.

Slúður og sögusagnir gengu svo um bæjarfélögin um að stúlkurnar hefðu verið drukknar og að þær væru lauslátar. Í öðru tilvikinu bar einnig mikið á líkamlegu ofbeldi.

„Stúlkurnar og fjölskyldur þeirra upplifðu mjög takmarkaðan stuðning. Bæjarbúar völdu frekar að vera hlutlausir eða þá var meir að sýna þeim kærðu stuðning. [...] Stúlkunum var útskúfað af háværum og stórum hópum bæjarbúa,“ sagði Guðrún.

Önnur stúlkan sagði að henni hefði liðið eins og hún væri að skemma ímynd bæjarins. Þá væri hún líka „að skemma lífið hans af því að ég hafði kært hann.“

Reynt að þagga niður í stúlkunum og þeim sem stóðu með þeim

Guðrún sagði að þöggun í þessum tveimur málum hefði birst á tvenns konar máta.

„Annars vegar var reynt að þagga niður í stelpunum og fá þær til að draga kærurnar til baka og svo var líka reynt að þagga niður í þeim sem stóðu með þeim. Það þorðu í raun fáir að standa með þeim; aðeins þeirra nánasta fjölskylda og nánustu vinir.“

Hins vegar birtist þöggunin svo í því að annarri stúlkunni var aftur nauðgað en hún kærði ekki vegna viðbragðanna sem hún hefði fengið í bænum.

Sakfelling gerði illt verra

Að auki sagði einn af íbúunum frá því að henni hefði verið nauðgað í bænum en hún gat ekki hugsað sér að kæra eftir að hafa séð hvernig íbúarnir hefðu brugðist við nauðgunarkæru á sínum tíma.

Sakfellt var í öðru málinu en í hinu tilvikinu var kæran felld niður vegna ónógra sönnunargagna. Guðrún sagði að sakfellingin hefði í raun gert illt verra fyrir stelpuna sem kærði en í báðum tilfellum fluttu stúlkurnar á endanum úr bæjunum vegna viðbragðanna sem þær fengu við kærunum.