Börn útsettari fyrir skaðlegum áhrifum tækja

Teitur Guðmundsson, læknir á Heilsuvernd, leyfir sínum börnum að nota tölvur í litlum mæli.

„Við hjónin höfum tamið okkur umgengnisreglur og þó svo það gangi ekki kannski alltaf eftir er meginreglan sú að notkun á þessum tækjum sé sem minnst virka daga, helst ekki meira en hálftími og jafnvel engin þá daga sem er mikið álag í íþróttum og heimalærdómi. Um helgar erum við slakari. Aðalatriði fyrir mér er að nota ekki slík tæki stuttu fyrir svefn því ég er viss um að það truflar svefninn.“

Börn útsettari fyrir skaðlegum áhrifum

Aðspurður segir Teitur börn á ákveðnum aldursbilum útsettari fyrir skaðlegum áhrifum af tækjum og tólum en fullorðið fólk.

„Þau eru í meiri hættu ef horft er til þess að ánetjast eða ofnota slík tæki og gera ekki greinarmun á skapandi notkun og svo einfaldlega mötun sem er talsverður munur á. 

Við höfum haft ákveðnar áhyggjur af heilsufari og hegðunarröskunum í tengslum við notkun þessara tækja og svo virðist sem sé að safnast saman meiri vitneskja um slíkt á síðustu árum. Þá er líkami barna að vissu leyti útsettari fyrir áhrifum bylgjutegunda þeirra sem tækin gefa frá sér. Þau eru til dæmis með þynnri hauskúpu, líkaminn er að vaxa og þroskast og þá sérstaklega heilinn, en einnig kirtlastarfsemi svo dæmi séu tekin. 

Þá má nefna að áhyggjur hafa komið fram af myndun krabbameina í æxlunarfærum og brjóstum sökum þess að tækin liggja þétt upp að líkamanum í lengri eða skemmri tíma. 

Ég vil til dæmis ekki að dóttir mín sé með farsímann hangandi framan á bringunni í bandi þar sem ég er þess fullviss að það sé ekki hollt, en skaðsemin hefur þó ekki verið sönnuð. 

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur sett fram þá skoðun að tæki sem þessi séu mögulega krabbameinsvaldandi og til að mynda er núna fyrirvari í smáa letrinu á flestum farsímum að það eigi að halda tækinu að minnsta kosti 5 mm frá líkamanum við notkun þess og geymslu. 

Þá hafa ítrekað borist fregnir af því að stjórnendur og tæknifólk þeirra stórfyrirtækja sem framleiði slíkar vörur verji börn sín fyrir notkun þeirra sem auðvitað ætti að gera mann aðeins varari um sig.“

Hverjar eru helstu afleiðingar of mikillar tækjanotkunar barna?

„Það eru margar taldar upp í raun, sumar settar fram með nokkuð mikilli vissu og rannsóknir á bak við sig, aðrar meira af tilfinningunni einni saman.

Það virðist vera ljóst að mikil notkun tækja sem þessara leiði til breytinga í þroska og þróun einstaklinganna. 

Af því leiða menn hegðunarraskanir líkt og ADHD, einhverfu, kvíða, depurð, árásargirni og svo framvegis. 

Þá er lýst áhyggjum af kyrrsetumynstri og mögulegri offitu í tengslum við það og er nokkur fylgni þarna á milli. 

Líkur á fíkn í tækin eru miklar og sérstaklega hjá þeim sem eru á miðskólastigi og í gagnfræðaskóla, en notkun samfélagsmiðla til að eiga samskipti er mjög mikil hjá þeim hópi og áhyggjurnar af að missa af einhverju geta verið umtalsverðar sem gerir notkunina meiri. 

Það segir sig eiginlega sjálft að notkun slíkra tækja hefur neikvæð áhrif á svefn bæði barna og fullorðinna og því eiga slík tæki ekkert erindi í svefnherbergi hjá fólki almennt.“

Hvað geta foreldrar gert til að sporna við of mikilli tækjanotkun?

„Líklega er besta leiðin að sporna við of mikilli tækjanotkun með reglum og að foreldrar tali sig saman um hvaða nálgun hentar best. 

Það er auðvitað augljóst að þau læra það sem fyrir þeim er haft svo foreldrar þyrftu að líta sér nær fyrir það fyrsta. 

Þá hafa komið fram leiðbeiningar bæði frá amerísku og kanadísku barnalæknasamtökunum. Einnig er að finna slíkar leiðbeiningar í Evrópu. Almennt er talað um þrjátíu til sextíu mínútur á dag að hámarki fyrir yngri börn – en enga notkun fyrir tveggja ára aldur.

Unglingar og fullorðnir ættu jafnframt að varast notkun sem stendur lengur en tvær klukkustundir á dag. Þá er rétt að hafa sem minnsta notkun virka daga en mögulega leyfa meira um helgar. 

Aðalatriði í mínum huga er þó að reyna þá að hafa notkunina skapandi því ekki má gleyma að þróunin er komin til með að vera og það má líka nýta tæknina til góðs, við erum bara rétt að læra að umgangast hana og verðum að taka tillit til mögulegrar skaðsemi.“

Tæknigúrúar um tölvunotkun barna sinna:

Steve Jobs

Í viðtali við New York Times, síðla árs 2010, þegar spjaldtölvan iPad var að vaxa gríðarlega í vinsældum spurði blaðamaður Steve Jobs, stofnanda Apple, hvort börnin hans elskuðu ekki iPad-inn.

„Þau hafa ekki prófað iPad. Við leyfum börnunum ekki að vera mikið í tölvum heima.“

Chris Anderson

Fyrrverandi ritstjóri hins virta tæknitímarits Wired og forstjóri tækninýjungafyrirtækisins 3D Robotics, sem býr til svokallaða dróna, setur netvörn og síur á allar tölvur á heimilinu. 

„Krakkarnir saka mig um að vera algjör fasisti og allt of áhyggjufullur yfir tölvunotkun þeirra. Þau segja að engir vinir þeirra þurfi að lúta sömu reglum og þau. Það er vegna þess að við höfum séð hætturnar sem stafa af tækni frá fyrstu hendi. Ég vil ekki að börnin endi eins og ég.“

Alex Constantinople

Forstjóri OutCast Agency, sem er markaðsfyrirtæki með áherslu á tækni, segir að yngsti sonur hennar, sem er fimm ára gamall, megi aldrei nota spjaldtölvu á virkum dögum. Hún segir eldri börnin sín, tíu og þrettán ára, fái að nota spjaldtölvur í hálftíma á dag á virkum dögum.