Að skapa í augnablikinu

„Leikstjórinn er búinn að vera miðlægur í allri leiklist á 20. öld og mér sýnist hann ætla að halda áfram að vera það,“ segir Sveinn Einarsson, einn kunnasti leikhúsmaður landsins til áratuga. Út er komin bókin Af sjónarhóli leikstjóra í ritstjórn Trausta Ólafssonar, þar sem Sveinn lýsir eigin sviðsetningum á nokkrum verkum, frá Yvonne Búrgúndarprinsessu í Iðnó 1968 til Cavalleria Rusticana og I Pagliacci í Gamla bíói 2008.

Þetta kvað vera fyrsta bók sinnar tegundar á Íslandi í fyrirhugaðri ritröð um íslenska leikstjóra.

Sveinn segir svolitla tilviljun hafa ráðið því hvaða verk hann valdi til að fjalla um.

„Ég var ekki endilega að eltast við það sem fékk bestu dómana hverju sinni, enda búinn að steingleyma hvaða sýningar fengu þá.,“ segir hann og hlær. „Ég var frekar að leitast við að draga fram sýnishorn að ólíkum tegundum.“

Bókinni er ætlað að persónulega innsýn í starf og hugarheim leikstjórans. En hvað þarf góður leikstjóri til að bera að mati Sveins?

„Það er fjölmargt. Mér finnst þurfa að að halda ákveðnu jafnvægi. Leikarinn stendur á sviðinu, hann er er í eldlínunni þegar út í það er komið. það er ekki til vesælli maður en leikstjóri á frumsýningu. Svo ber ég mikla virðingu fyrir leikskáldinu, mér finnst það hafa orðið útundan upp á síðkastið.“

Sveinn segir leikstjórann verða að hafa alla þræði í sínum höndum; hafa skýra heildarsýn á því hvað hann og áhöfn hans vilja gera með sviðssetningunni og vera góður skipuleggjandi. En fyrir utan hið ytra skipulag skiptist starf leikstjóran í tvo meginþætti.

„Sá fyrri er að hafa á valdi sínu að nýta sé rýmið út frá gefnum atvikum atburðarrásarinnar. Þetta er kallað að „plasera“ og er miklu meiri kúnst en menn hafa viljað vera láta upp á síðkastið.

En svo má ekki gleyma því að leikarar eru líka skapandi listamenn og verða að hafa ákveðið frjálsræði sem leikstjóri verður bæði að hafa skilning og geta örvað. Þá komum við að hinum þættinum sem við köllum persónuleikstjórn. Því miður hefur hún verið á undanhaldi en hún skiptir öllu máli. Þetta er þeir þættir sem mestu máli skipta.“

Sveinn heldur því líka til haga að leikstjórar eru jafn ólíkir og þeir eru margir. Sumir vinna eftir fyrirframgerðum hugmyndum en það segist Sveinn aldrei hafa getað.

„Í mínum huga þarf leikstjóri að hafa það til að bera að geta skapað í augnablikinu. Þetta gerist allt fyrir innsæi, næmleika og einhvern skammt af skynsemi sem er aftarlega í heilanum. „



Í rasta

Á því fjörutíu ára tímabili sem undir er í bókinni voru leikstjórnarverkefni Sveins afar fjölbreytt. Í bókinni má lesa um Antígónu Sófóklesar, Hamlet Shakespears, Fedru Racines og Pétur Gaut Ibsens, en öll þessi verk hefur Sveinn sviðsett í þýðingum Helga Hálfdánarsonar. Ónefnd eru íslensku leikritin, Galdra-Loftur, Útilegumennirnir og Gullna hliðið, auk leikgerðar á skáldsögu Halldós Laxness, Kristnihald undir Jökli. Þá segir Sveinn frá tveimur uppsetningum sínum á Afturgöngum Ibsens, annarri í Kaupmannahöfn en hinni hjá Leikfélagi Akureyrar, og sýningum leikhópsins Bandamanna á Amlóða sögu sem fór víða um heim.