Verslunarfrelsi?

Í hverfisbúðinni minni Kjötborg sveif andi jólanna yfir vötnum á Þorláksmessu þar sem boðið var upp á piparkökur og jólaglögg undir dillandi dragspili. Eins og komið hefur fram í verðlaunaðri heimildarmynd um Kjötborgarbræður hafa þeir ekki eingöngu sinnt verslunarstörfum á Ásvallagötunni heldur jafnframt verið hjálparhellur og félagsmiðstöð hverfisins.

Þrátt fyrir þakklæti margra Vesturbæinga er staðreyndin sú að einungis þrautseigja og þrjóska þeirra bræðra hefur haldið þjónustunni gangandi, því aðstæður til að halda úti minni hverfisverslunum eru orðnar vægast sagt strembnar enda örfáar eftir. Það finnst mörgum miður því þó að slíkar verslanir bjóði ef til vill upp á takmarkaðra vöruúrval en stórmarkaðirnir skapa þær skemmtilegan bæjarbrag og eru til mikilla þæginda þegar eitt og annað vantar í dagsins önn eða þegar stórmarkaðsletin grípur mann, en sú leti verður oft ágengari fyrir bíllausa.

Skekkt samkeppnisstaða

Stærstur vandi kaupmanna sem reka minni verslanir felst í því að þeir njóta mun óhagstæðari kjara hjá birgjum og getur sá mismunur orðið allt að 40%-50% á innkaupsverði miðað við þau kjör sem stórmörkuðunum bjóðast.

Forráðamenn stóru matvörumarkaðanna geta stillt birgjum upp við vegg og hótað að sniðganga þá ef þeir verða ekki við ýtrustu kröfum um „magnafslátt", sem þýðir með öðrum orðum að minni aðilar þurfa að borga það sem upp á vantar. Litlu verslanirnar eru þannig knúnar til þess að hafa mun hærra útsöluverð jafnvel þó að álagning væri sú sama. Því er augljóst að hverfisbúðirnar búa við mjög skekkta samkeppnisstöðu þar sem stærri aðilar fá „frelsi" til að þjarma vægðarlaust að þeim minni. Ef á annað borð er vilji til að viðhalda minni hverfisverslunum verður að skapa þeim lífvænlegan ramma.

Ofurþensla

Eins og kemur fram að ofan er ég Vesturbæingur svo það er tiltölulega stutt fyrir mig að keyra út á Fiskislóð, þar sem ég hef frelsi til þess að velja milli þriggja matvörumarkaðsrisa. En skyldi ofurþensla stórmarkaða með tilheyrandi verðstríði ekki eiga einhver takmörk líka? Það læðist að mér óþægilegur grunur um að einn góðan veðurdag muni koma til gjaldþrots og tilheyrandi skuldaniðurfellinga hjá einhverju af eignarhaldsfélögum þessara stórverslana. Ekki kæmi heldur á óvart ef viðkomandi „eigendur" myndu í fyllingu tímans nýta sér frelsi sitt til að stofna ný eignarhaldsfélög með nýjum kennitölum, en fregnir af slíkum gjörningum eru orðnar hluti af hversdagsveruleika Íslendinga. Að fenginni reynslu munu skattgreiðendur á endanum standa uppi með auknar byrðar. Þegar þar að kemur munu líklega enn fleiri hverfisverslanir vera horfnar en ósennilegt að eigendum þeirra bjóðist sömu gjaldþrotakjör og hinum stóru.