Skýrslu Hagfræðistofnunar verulega ábótavant

Nýverið birti Hagfræðistofnun Háskólans skýrslu sína um tillögur Hagsmunasamtaka heimilanna varðandi almenna niðurfærslu lána sem nefnd er: „Greinargerð um afföll íbúðalána við stofnun nýju bankanna og kostnað við niðurfærslu lána".

Strax er ljóst af lestri skýrslunnar að gríðarleg mistök voru gerð þegar lánasöfn föllnu bankanna voru flutt yfir í nýju bankana. Augljóst er að lánasöfnin voru verulega ofmetin og allt of dýru verði keypt.

Forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, gerði samkomulag við skýrsluhöfunda sem bundu hendur þeirra við að leggja heilstætt mat á kostnað og ábata af tillögum Hagsmunasamtaka heimilanna. Undrun sætir að fræðimenn taki að sér slíkt verkefni í ljósi þeirra takmarkana sem Jóhanna Sigurðardóttir hefur á þá sett. Tilgangur þess að setja slíka hlekki á skýrsluhöfunda er augljóslega sá að koma í veg fyrir að þeir leggi heilstætt mat á væntanleg jákvæð áhrif tillagnanna sem afsetja hinn beina kostnað.

Ótrúlegt er að sjá hvernig þessi skýrsla er unnin, hroðvirknisleg og með bæði staðreynda- og ályktanavillum. Höfundar skýrslunnar gefa sér t.d. meira pláss í að fjalla um eigin vangaveltur um hvernig hafa má hendur í hári skattsvikara heldur en tillögur Hagsmunasamtaka heimilanna í heild sinni.

Einnig virðist Hagfræðistofnun vera farin að leggja mat á lögfræðileg álitaefni sem stofnunin ætti að eftirláta öðrum að fást við enda er ekki annað að sjá en lögfræðiþekkingu skýrsluhöfunda sé verulega ábótavant. Til dæmis er nefnt í skýrslunni að ef gengið er á rétt kröfuhafa þá væri slíkt brot á jafnræðisreglu. Það er rangt, hið rétta er að slíkt gæti hugsanlega verið brot á eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Viðurkennt er að löggjafinn hefur heimild til að hnika til réttindum manna með ákveðnum hætti ef það er gert á málefnalegan hátt og látið jafnt yfir alla ganga, sérstaklega ef aðstæður kalla á brýnar aðgerðir. Þetta er staðfest m.a. í nýlegum dómi Hæstaréttar í Neyðarlagamálinu svokallaða. Einnig má benda á að Mannréttindadómstóll Evrópu hefur komist að þeirri niðurstöðu að eftirláta eigi aðildarríkjum verulegt svigrúm þegar kemur að eignarétti þó menn geti hver haft sína skoðun á því hve mikið svigrúmið á að vera.

Ályktun skýrsluhöfunda um að ekki sé heimilt að ganga á hlut kröfuhafa er því einfaldlega ekki rétt. Við slíka óvissu hefði verið faglegt af skýrsluhöfundum að setja upp tvær sviðsmyndir, annars vegar þar sem heimilt væri að ganga á rétt kröfuhafa og hins vegar þar sem slíkt væri ekki talið heimilt og kostnaðurinn félli á ríkissjóð. Það var hins vegar ekki gert.

Hagfræðistofnun horfir svo alfarið fram hjá þeirri staðreynd að lánasöfn bankanna eru ekki í góðu ástandi í dag vegna mikilla vanskila. Niðurfærslu lánanna fylgir aukin greiðslugeta sem einnig örvar hagkerfið í heild og er því til þess fallin að hafa jákvæð áhrif á það sem eftir stæði af eignum bankanna og gera þær verðmætari. Einnig er í skýrslunni horft framhjá því að hluti og jafnvel verulegur hluti hinnar hugsanlegu niðurfærslu er sennilega hvort eð er tapað fé.

Í ljósi þessara vankanta á skýrslunni verður hún ekki lögð til grundvallar. Nauðsynlegt er því að gera heilstæða rannsókn á tillögum Hagsmunasamtaka heimilanna sem taka alla þætti málsins til skoðunar áður en að niðurstöðu er hrapað. Annað væri óvirðing við þær þúsundir sem skrifað hafa undir áskorum samtakanna til stjórnvalda.