Eru konur 90% menn?

Í liðinni viku kynnti VR niðurstöður árlegrar launakönnunar sem gerð er meðal félagsmanna. Er það í ellefta sinn sem það er gert. Kennir þar ýmissa grasa en fyrst og síðast er könnunin hugsuð sem verkfæri fyrir félagsmenn til þess að bera launakjör sín saman við það hver þau almennt eru á markaðnum. Með því móti er fólki gert auðveldara að átta sig á launaþróun á þeim vettvangi sem það starfar og einnig hvort það geti unað við starfskjör sín eða hvort ástæða sé til að leita leiðréttingar á þeim. Á undanförnum árum hefur könnunin komið að góðu gagni og það er ánægjulegt að sjá hversu margir félagsmenn VR, og raunar margir fleiri, nýta sér hana í sókn eftir kjarabótum.

Í rúman áratug hefur VR fylgst náið með þróun kynbundins launamunar meðal félagsmanna sinna. Er það gert með svokallaðri aðfallsgreiningu þar sem ytri þættir, sem ekki tengjast kynferði, eru einangraðir og tillit tekið til þeirra við mat á heildarlaunum. Greining af því tagi sýnir að árið 2001 var launamunur karla og kvenna 15,3% að meðaltali. Síðan þá hefur nokkuð áunnist með mörgum herferðum og þrýstingi á fyrirtæki og stjórnvöld. Er nú svo komið að þessi munur reynist rúm 10% að jafnaði.

Álög eða mannanna verk?Í tilefni af útgáfu launakönnunar VR árið 2011 og þeirri ástæðu að launamunur kynjanna stendur í stað, þriðja árið í röð, höfum við hleypt af stokkunum auglýsingaherferð sem vakið hefur mikil viðbrögð. Með herferðinni er stærsta stéttarfélagið innan vébanda ASÍ í raun að spyrja í forundran: er ekki hægt að tryggja sjálfsagðan rétt kvenna á vinnumarkaði? Eru þetta álög eða mannanna verk?

Svarið er sjálfgefið: að sjálfsögðu er það hægt og launamunur kynjanna er ekki yfirnáttúrulegt fyrirbæri. En hvað í ósköpunum veldur því þá að hvern einasta dag koma konur heim frá vinnu og hafa borið 10% minna úr býtum fyrir erfiði sitt en karlar – af þeirri einu ástæðu að þær eru konur? Svarið við þeirri spurningu er ekki eins einfalt og þeirri fyrri sem hér að ofan var varpað fram. En svörin hljóta að vera til.

Viðurkenning fyrirtækjaMeð grípandi auglýsingum og öflugri umfjöllun hefur dregið saman með kynjunum en nú virðist þurfa að finna önnur og sterkari meðul til þess að hægt sé að þoka málum áfram. Ein leiðin til þess, og sú áhrifaríkasta, hlýtur að felast í því að vekja athygli stjórnenda fyrirtækja, fá þá til þess að viðurkenna vandann og takast á við hann af fullri alvöru – jafnt í orði sem og á borði.

Það mun taka tíma að fá þessa viðurkenningu en það er nauðsynlegt að hefjast handa undir eins. Af þeim sökum hef ég kallað eftir því að fyrirtæki sem vilja sýna átaki okkar stuðning, veiti konum afslátt á vöru sinni og þjónustu, dagana 20.-26. september. Að sönnu mun sú táknræna framganga ekki tryggja konum jafnrétti í launum, en hún er til marks um vitundarvakningu, viðurkenningu sem skiptir máli þegar næstu skref verða stigin. Þau fyrirtæki sem taka samfélagsábyrgð sína alvarlega og vilja njóta virðingar samfélags sem kennir sig við jafnrétti og mannréttindi, hljóta að svara kalli! Á sama tíma er þess að sjálfsögðu krafist að fyrirtækin líti í eigin barm og tryggi að konur og karlar njóti sömu launa á þeirra eigin vettvangi.

Næstu skrefEn áfram verður haldið. Á komandi mánuðum mun VR halda baráttunni áfram og kafa betur ofan í orsakir vandans. Meðal þess sem við höfum fengið staðfest er að konur sækja ekki jafn fast að fá kjarabætur þegar árleg launaviðtöl eiga sér stað. Það er vandamál sem hægt er að taka á. Þess vegna býður VR upp á námskeið í samningatækni og framkomu sem stuðla eiga að því að fólk komi betur undirbúið til leiks þegar kjör þess eru til umræðu við atvinnurekanda.

Þá hefur VR um árabil heimsótt grunn- og framhaldsskóla á félagssvæði sínu þar sem réttindi launafólks eru kynnt og nemendum gerð grein fyrir hlutverki stéttarfélaga í íslensku samfélagi. Í þessum heimsóknum verður hér eftir meira fjallað um launamun kynjanna og hversu alvarlegur misbrestur hann er á samfélagi okkar.