Er lítill lyfjamarkaður á Íslandi ástæða lítils lyfjaframboðs?

Í síðasta mánuði kom út skýrsla Ríkisendurskoðunar, Þróun lyfjakostnaðar 2008-2010. Helsta niðurstaða hennar er sú að þrátt fyrir smæð íslenska lyfjamarkaðarins sé lyfjaverð hérlendis bæði sambærilegt við lyfjaverð í þeim löndum sem við berum okkur jafnan saman við og í mörgum tilfellum sé lyfjaverð meira að segja lægra en í þessum löndum.

Þetta verður efni næstu greinar í blaðinu þar sem ég mun bera saman verðlag á lyfjum og skoða það með tilliti til verðs í öðrum löndum. Í skýrslunni benti Ríkisendurskoðun jafnframt á smæð íslenska markaðarins sem ríka ástæðu fyrir minna framboði hér en á hinum Norðurlöndunum. Þótt önnur atriði geti hér einnig skipt máli er þetta vissulega rétt hjá Ríkisendurskoðun.

Lyfjaframboð íslenska markaðsins samanborið við NorðurlöndinÍ skýrslu Ríkisendurskoðunar segir „að einungis séu um 3.300 lyfjavörunúmer til sölu á Íslandi meðan samsvarandi fjöldi annars staðar á Norðurlöndum er á bilinu 8.000 til 10.700“. Hér er vert að hafa í huga að Ríkisendurskoðun ber saman fjölda vörunúmera þar sem hver stærðarpakkning fær eigið vörunúmer. Hér á íslenskum markaði standa okkur ekki endilega til boða eins margar stærðir af pakkningum af sama lyfi samanborið við nágranna okkar á Norðurlöndum og það skýrir að hluta til þann mun sem Ríkisendurskoðun bendir á. Fréttaflutningur vegna skýrslu Ríkisendurskoðunar gaf aftur á móti til kynna að hér væri bókstaflega skortur á lyfjum á íslenskum lyfjamarkaði þótt það sé alls ekki tilfellið.

Hækkun gjaldskrár og meiri álögur hamla auknu lyfjaframboðiLíkt og fram kemur í skýrslu Ríkisendurskoðunar hafa 4.327 lyf gilt markaðsleyfi á Íslandi þótt aðeins 2.237 séu markaðsfærð hérlendis. Rökrétta skýringin á því ætti að liggja í smæð íslenska markaðarins sem framboðið tekur mið af. En fleira hangir á spýtunni. Ríkisendurskoðun bendir á að framboð á samheitalyfjum sé minna hér en í samanburðarlöndunum.

Líkt og ég gat um í upphafi er lyfjaverð hérlendis sambærilegt við það sem gengur og gerist á Norðurlöndunum og í sumum tilvikum lægra. Þennan árangur má þakka samstilltu átaki stjórnvalda og frumlyfjaframleiðenda. Við bendum þó á að ástæðan fyrir minna framboði á samheitalyfjum hér, samanborið við önnur lönd, geti meðal annars orsakast af aðgerðum stjórnvalda.

Undanfarið hafa stjórnvöld staðið fyrir breytingum á umgjörð lyfjamarkaðarins í heild, til dæmis með breyttri tilhögun á greiðsluþátttöku lyfja. Á sama tíma hafa neytendur fundið fyrir hækkunum á gjaldskrám, aukinni gjaldtöku auk þess sem kostnaður hefur almennt aukist. Allt þetta hamlar mjög gegn auknu framboði lyfja á íslenska markaðnum. Því hafa frumlyfjaframleiðendur ítrekað gert stjórnvöldum grein fyrir því að hugsanlegar afleiðingar aðgerða þeirra geti haft í för með sér að lyf verði afskráð, tekin af markaði og að aðgerðirnar í heild geti til lengri tíma litið grafið undan lyfjamarkaðnum.

Skýrsla Ríkisendurskoðunar gefur því tilefni til að endurmeta hvort þau markmið sem stjórnvöld ásettu sér, þ.e. að tryggja gott lyfjaframboð á íslenskum lyfjamarkaði, hafi í raun náðst. Því miður bendir ýmislegt til að aðgerðir stjórnvalda hafi haft þveröfug áhrif.