Við þurfum að geta tekið sam­talið því orð eru til alls fyrst og at­hafnir næsta skrefið

Í kosningabaráttunni hitti ég allskonar fólk og tek umræðuna um allskonar mál, stundum er fólk með útúrsnúning eða vill ekki heyra hvað ég hef að segja - sem er í góðu lagi.

Stöku sinnum er fólk með hreina vanvirðingu við okkur sem teljum mannréttindi þess virði að berjast fyrir, sem er hreint út sagt sorglegt og sannar virkilega vel fyrir okkur af hverju við, sem það getum, verðum að taka slaginn fyrir hönd þeirra sem ekki geta það.

En stundum verð ég fyrir whataboutism eða hvaðmeðisma af hálfu fólks sem gerir með því lítið úr mér og því sem ég hef að segja án þess að bæta neinu við málefnið eða gera umræðunni gagn.

Ég velti því stundum fyrir mér hvort að fólk sé almennt meðvitað um hvaðmeðisma og beiti honum markvisst þess vegna eða hvort viðkomandi sé bara svo illa við umræðuefnið að gripið sé til þessarar tækni ómeðvitað til að gera lítið úr einhverju sem þeim stendur ógn af og reyna því að beina athyglinni annað.

Ég lagðist því í gamaldags grúsk og útkoman er eftirfarandi pistill sem hljóðar svo...

Hvað með „hvaðmeðisma“ eða what about „whataboutism“

Hvaðmeðismi er í dag orðin ein helsta aðferðafræði þeirra sem þykir að sér vegið eða hafa lélegan málstað. Hún er notuð til að draga úr mikilvægi umræðu en gera um leið lítið úr umræðuefninu og málshefjanda.

Með því að nota hvaðmeðisma er verið að draga úr fókus á aðalatriðum, drepa á dreif, snúa út úr og kæfa málefnið/málstaðinn og koma sér þannig hjá því að takast á við upphaflegt málefni sem viðkomandi þykir þá væntanlega óþægilegt eða höggva nærri sér og sínum lífsskoðunum enda mun þægilegra að slá fram ákæru/hvaðmeðisma en að þurfa að opinbera skoðanir sínar, tala fyrir þeim og færa rök fyrir máli sínu.

Almennt var talið hér áður fyrr að það væru frekar ómenntaðir, þeir sem stjórnast af hópefli eða þeir sem stjórnast af tilfinningum sínum frekar en af rökum, sem væru líklegastir til að nota hvaðmeðisma í stað raka en aukin notkun samfélagsmiðla sýnir að æ fleiri grípa til hvaðmeðisma og því er það svo að enska orðið whataboutism var formlega tekið inn í orðabók Merriam Webster í október árið 2021.

Hver er fræðilega skilgreiningin á þessari orðnotkun?

Hvaðmeðismi telst vera tegund af "tu quoque" sem þýðir "þú líka" á latínu og felur í sér að ákæra ákæranda þinn fyrir hvað sem það er sem þú hefur nýlega verið sakaður um frekar en að hrekja sannleikann í ásökuninni á hendur þér.

Tu quoque telst þannig vera rökrétt rökvilla því hvort sem upphaflegi ákærandinn er sömuleiðis sekur um brot eða ekki hefur engin áhrif á sannleiksgildi upprunalegu ákærunnar - heldur gefur til kynna að: Af því að mér líkar ekki það sem þú segir þá ætla ég í staðinn fyrir að færa rök fyrir máli mínu að ákæra þig um eitthvað og gera lítið úr þér og þar með því sem þú segir, jafnvel þó að það sé satt.

Því miður tekst þeim sem nota þessa aðferðarfræði alltof oft að snúa út úr markvissri og heilbrigðri umræðu og jafnvel að drepa niður frekari umræðu um mál eða málefni sem sem þarft er að ræða opinskátt, sér í lagi málefni sem snúa að réttindum fólks og manngildum, eða m.ö.o. umræðu sem á fyllilega heima í því siðaða vestræna samfélagi sem við teljum okkur tilheyra.

Upplýsingar þessar koma víða að og eru þýddar og staðfærðar af mér, í þeim eina tilgangi að fræða og almennt að draga úr notkun þessarar skaðlegu aðferðarfræði í almennum samskiptum.

Höfundur skipar 4. sæti á lista Vinstrisins fyrir borgarstjórnarkosningar 2026.