Á elleftu stundu

Í kjölfar íslenska efnahagshrunsins höfum við orðið vitni að ólíkum málum þar sem valdamenn, fyrirtæki og stofnanir hafa verið afhjúpuð á mismunandi hátt. Þessar afhjúpanir eru vissulega mikilvægar í því uppbyggingarstarfi sem framundan er og ekki eru öll kurl komin til grafar.

Það er morgunljóst að meinsemdir liggja víða í innri gerð þjóðfélagsins. Þöggun og skoðanakúgun eru meðal þessara innri meina. Þær hafa því miður verið viðtekin hefð í íslensku samfélagi um langa tíð og fæstir kippa sér upp við dynti og innantómar afsakanir þeirra aðila sem beita slíkum brögðum. Þeim sem með valdið fara er hægur vandi að beita fyrir sig fjölmiðlum og öðrum stoðkerfum ráðandi afla til að stýra umræðunni sér í hag. Þeir sem hefja upp raust sína eru allt eins sakaðir um persónuleikabresti, vænisýki og jafnvel geðveiki. Slík valdníðsla virðist svo rótgróin á Íslandi að þeir sem henni beita eru oft á tíðum fullkomlega ómeðvitaðir um gjörðir sínar.

Nýlega var sýning með verkum mikilsmetins myndlistamanns sem opna átti í Hallgrímskirkju slegin af tveimur dögum fyrir opnun hennar. Aðilar kirkjunnar höfðu samt sem áður samþykkt sýninguna, búið var að vinna um hana ítarefni í samráði og samstarfi við fagaðila bæði fyrir prent og útvarp. Sýningin bar nafnið Líkamshlutar í trúarbrögðum. Verkin sem listamaðurinn hafði unnið að í marga mánuði voru sérlega unnin fyrir innra rými kirkjunnar. Hann hóf upphengi verkanna á tilsettum tíma og hengdi þá um leið upp auglýsingu um opnun hennar.

Auglýsingin, sem sýndi teikningar af mismunandi líkamshlutum var hins vegar strax tekin niður og bæði sýningarstjóranum og listamanninum umsvifalaust tilkynnt að sýningunni væri aflýst um óákveðinn tíma. Listamaðurinn var síðan beðinn um að fjarlægja verkin án frekari umræðu. Þeir aðilar innan kirkjunnar sem ábyrgð bera á þessu menningarstarfi hafa enn ekki komið sér saman um ástæðu fyrir þessari "frestun". Þeir hafa meðal annars borið fyrir sig tímaskorti en hafa einnig gefið í skyn að raunveruleg ástæða sé fyrrnefnd auglýsing. Það liggur í augum uppi að með þessum gjörningi sýnir kirkjan takmarkalaust virðingarleysi gagnvart starfi myndlistarmannsins og virðist hvorki treysta dómgreind hans né sýningarstjórans.

Þetta er ekki í fyrsta skipti á þessum vetri sem sýning er blásin af á elleftu stundu. Hin sýningin, í Listasafni Árnesinga, átti að fjalla um þjóðlegt myndmál, birtingarmyndir og tákngervinga góðæris og hruns var slegin af á svipuðum forsendum. Bæði þessi mál snúast um ritskoðun og varða grundvallarþætti lýðræðisins. Staðreyndin er hins vegar sú að hagsmunafélög listamanna hafa ekki tekið afstöðu með listamönnum heldur með óbreyttu ástandi.

Aðrir aðilar, mennta- og menningarstofnanir hafa heldur ekki hvatt sér hljóðs, svo ekki sé minnst á fjölmiðla. Sá grunur læðist að úr ýmsum áttum að fólksfæðin og persónulegt návígi geri það að verkum að málefnalegar og faglegar umræður nái ekki upp á yfirborðið. Þær koðna jafnóðum niður og eftir ríkir sinnuleysið eitt.

Það er mikilvægt að horfast í augu við staðreyndir nú við upphaf nýs árs. Ef við viljum vera upplýst og hugrökk menningarþjóð í heilbrigðu og ólgandi umhverfi er skylda okkar að bregðast við og afhjúpa þöggun og ritskoðun í hvers kyns birtingarmyndum. Ef við samþykkjum slíkt dulbúið ofbeldi orðalaust þá höldum við áfram að grafa undan stoðum samfélagsins og úr verður fábreyttari og litlausari tilvera.

Það er einlæg von okkar að þessi orð vekji og hvetji til frekari umræðna og aðgerða. Við skorum á listamenn, fræðimenn og alla sem málið varða að taka afstöðu fyrir opnum tjöldum.

Stjórn Myndhöggvarafélagsins í Reykjavík

Karlotta Blöndal formaður

Sara Björnsdóttir

Haraldur Jónsson

Ásmundur Ásmundsson

Helgi Þórsson