Hafnfirðingar eiga lögmæta kröfu í BYR

Sameining Sparisjóðs Hafnarfjarðar (SPH) og Sparisjóðs vélstjóra (SPV) árið 2006 markaði tímamót í sögu sparisjóðanna á Íslandi en sá fyrrnefndi hafði þá starfað í Hafnarfirði í yfir heila öld eða allt frá árinu 1902. Með samfélagsleg markmið að leiðarljósi og með virkri þátttöku bæjarbúa, sem og stjórnvalda í bænum, skipaði sjóðurinn mikilvægan sess í hafnfirsku samfélagi.

Í júlí 2005 óskaði bæjarráð Hafnarfjarðar eftir upplýsingum frá stjórnendum SPH um þær áætlanir sem þá lágu fyrir um sameiningu sjóðanna. Vegna þeirra áforma höfðu vaknað eðlilegar og réttmætar spurningar í hugum bæjarbúa um réttindi þeirra gagnvart sjóðnum ef til sameiningar kæmi. Þær spurningar voru og eru enn réttmætar, enda voru eignir sjóðsins verulegar á þessum tíma og að nær öllu leyti bundnar í svokölluðum varasjóði. Samkvæmt samþykktum sjóðsins var gert ráð fyrir að þær eignir skyldu renna til menningar- og líknarmála í Hafnarfirði ef til niðurlagningar hans kæmi.

Af svari sem barst frá stjórn sjóðsins mátti skilja að hún teldi Hafnfirðinga ekki hafa nein réttindi gagnvart sjóðnum, nema ef sjóðnum yrði slitið, enda gilti þá 39. gr. samþykkta SPH, sem fjallaði um að þá skyldi ráðstafa eftirstandandi eignum sjóðsins til menningar- og líknamála í sveitarfélaginu. Að mati stjórnar sjóðsins var hins vegar ekki tilefni til að ráðstafa neinum fjármunum til Hafnfirðinga, enda hefði sjóðurinn ekki verið niðurlagaður heldur yfirtekinn af SPV, með öllum þeim réttindum og öllum þeim skyldum sem sjóðnum fylgdu.

Á síðari hluta árs 2008 bárust síðan fréttir af því að hinn sameinaði sparisjóður, sem þá hafði fengið nafnið BYR, stæði í viðræðum um sameiningu sjóðsins við SPRON og Sparisjóð Keflavíkur. Af því tilefni sendi bæjarráð Hafnarfjarðar stjórn sjóðsins aftur bréf og ítrekaði fyrri spurningar sínar um hvernig standa ætti skil á fyrrgreindum réttindum og skyldum gagnvart hafnfirsku samfélagi. Þá óskaði ráðið einnig eftir skýrum svörum um hver staða þeirra fjármuna sem tilheyrðu varasjóði Sparisjóðs Hafnarfjarðar við sameininguna árið 2006 væri og hvernig ávöxtun þeirra hefði verið háttað. Í bréfinu áréttaði ráðið að með sameiningunni hefðu réttindi og skyldur SPH gagnvart hafnfirsku samfélagi ekki með neinum hætti dagað uppi og lagði um leið þunga áherslu að farið yrði í uppgjör þeirra mála áður en frekari sameiningaráformum yrði fram haldið.

Svör stjórnar BYR voru eins og við mátti búast, enda hafði sama stjórn þá nýlega beitt sér fyrir greiðslu risavaxinnar arðgreiðslu til stofnfjáreigenda og þar með gengið mjög nærri varasjóðnum. Að mati stjórnarinnar hafði þó ekkert breyst í rekstri sjóðsins sem gaf tilefni til uppgjörs við hafnfirskt samfélag.

Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar og hefur sjóðurinn formlega óskað eftir að ríkið komi honum til bjargar. Um leið hlýtur að vakna sú spurning hvort loksins nú séu komin upp þau skilyrði sem stjórn sjóðsins hefur hingað til talið skorta svo hægt sé að fara í hið endanlega uppgjör gagnvart hafnfirsku samfélagi. Að mínu mati er það svo. Ef það verða einhvern tíma skilyrði fyrir því að farið verði nákvæmlega ofan í það hvernig fjármunum sjóðsins, þá aðalega hinum svonefnda varasjóði verði ráðstafað og í þágu hverra, þá er það nú. Þá og aðeins þegar það hefur verið gert er hægt að taka upplýsta ákvörðun um hverjir geti talist hinir eiginlegu eigendur og rétthafar gagnvart BYR sparisjóði. Hafnfirðingar eiga að krefjast þess að sú skoðun fari fram áður en gengið verður formlega frá aðkomu ríkisvaldsins að sjóðnum. Hafnfirskt samfélag á lögmæta kröfu í sjóðinn, kröfu sem byggir á yfir 100 ára samtvinnaðri sögu, samfélagslegu hlutverki sjóðsins, samþykktum hans og íslenskum lögum. Þá kröfu eigum við að sækja og tryggja að sjóðurinn verði starfræktur áfram í þágu almennings.

Gunnar Axel Axelsson

Höfundur er viðskiptafræðingur og sækist eftir stuðningi í 2.-3. sæti í prófkjöri Samfylkingarinnar í Hafnarfirði.