Þjóðin þarf að láta til sín taka á alþjóðavettvangi

Hin svonefnda útrás var ekki aðeins verkefni fáeinna bankastjóra eða athafnamanna. Í henni tóku þátt með öflugum hætti þúsundir ungra Íslendinga, hámenntað fólk í ólíkum fræðum, vísindamenn og sérfræðingar, hönnuðir og listamenn, sagði Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, í nýársávarpi sínu. Hann sagði að útrásin hefði sett sterkan svip á nýsköpun í atvinnulífi, vöxt háskólanna og gróskuna í menningunni. Sú samvinna hefði tekist á margan hátt afar vel og skapað reynslu sem muni nýtast á komandi árum.

„Þótt illa færi í hinum alþjóðlega bankarekstri eru enn mörg íslensk fyrirtæki með öflugan rekstur, starfsemi víða erlendis, einkum þau sem byggja á þekkingu, reynslu og rannsóknum. Þau framleiða á hverjum degi verðmæti og vörur, hugbúnað og tækjakost sem eftirsótt eru um allan heim," sagði Ólafur Ragnar.

Ólafur sagði að sagan sýndi að þjóðin þyrfti að vera athafnasöm á alþjóðavelli ef hún ætlaði að tryggja börnum sínum blómlegan hag. Íslendingum hefði jafnan vegnað best þegar samskipti við umheiminn væru gefandi og greið. Einangrunin leiddi ætíð til langvarandi fátæktar.

Þeir sem báru ábyrgð sýni auðmýkt

En umræðan um ábyrgð á efnahagshruninu var forsetanum einnig hugleikin. „Á liðnum árum hafa margir gert mistök, stór og smá, og það er áríðandi að hver og einn leiti þeirra og viðurkenni, dragi af þeim lærdóma. Það hef ég reynt að gera, meta heiðarlega hvernig ég gekk of langt í málflutningi og liðsinni við starfsemi íslenskra banka og fjármálafyrirtækja erlendis, fundið hve áríðandi er að gaumgæfa betur gagnrýnisraddir og grasrótina, að efinn verður ætíð að vera með í för, einkum þegar hætt er við að kappið skyggi á forsjána; mikilvægt að muna þann gamla sannleik að hin raunverulegu verðmæti eru jafnan traustari en pappírsgróði," sagði Ólafur.

Hann sagði að ráðherrar í ríkisstjórn og fulltrúar á þjóðþinginu þyrftu einnig að líta um öxl og skoða á gagnrýninn hátt margvíslegar ákvarðanir, löggjöf og regluverk. Sama gilti um stjórnendur í stofnunum fjármála og eftirlits, forystusveitir í bankarekstri og fyrirtækjum sem hefðu gleymt að gæta sín í siglingu sem hafi á stundum farið með himinskautum. Heiðarleiki, hógværð og auðmýkt þyrftu að vera leiðarljós allra þeirra sem hefðu á undanförnum árum borið ábyrgð.