Virðisaukaskatt á fólksflutninga

Þegar lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt voru lögfest á Alþingi Íslendinga var þeim ætlað að leysa af hólmi lög um söluskatt sem höfðu verið í gildi síðan 1960. Í athugasemdum með lögunum voru ein rökin fyrir upptöku á virðisaukaskatti í stað þágildandi söluskattslaga að uppsöfnun á söluskatti átti sér stað sem raskaði með ófyrirsjáanlegum hætti samkeppnisstöðu einstakra atvinnugreina. Með tilkomu virðisaukaskattskerfisins átti virðisaukaskattur að eyða sjálfkrafa flestum göllum söluskattskerfisins. Virðisaukaskatturinn átti að vera hlutlaus gagnvart atvinnulífinu og einstökum greinum þess. Tilkoma hans átti hvorki að ívilna né íþyngja einstökum greinum atvinnulífsins.

Frá því að virðisaukaskatturinn var lögfestur hafa fólksflutningar verið undanþegnir. Þeir sem stunda fólksflutninga njóta því ekki þeirra tilætluðu kosta sem virðisaukaskatturinn átti að hafa á atvinnulífið, þ.e. að hann safnist ekki upp. Fólksflutningafyrirtæki (rútufyrirtæki) kaupa mikið magn af eldsneyti, olíum og öðrum aðföngum; allt ber þetta virðisaukaskatt sem safnast upp hjá fyrirtækjunum. Þó er að finna undanþágu frá þessu í reglugerð nr. 686/2005, um tímabundna endurgreiðslu 2/3 hluta virðisaukaskatts vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða. Geta fyrirtæki sem hafa leyfi til fólksflutninga í atvinnuskyni sótt um endurgreiðslu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum en þau eru að viðkomandi hópbifreið verður að vera nýskráð á tilteknu tímabili ásamt því að uppfylla EURO-mengunarstaðal Evrópusambandsins. Hefur þetta leitt til þess að meðalaldur fólksflutningabifreiða Íslendinga hefur lækkað umtalsvert.

Á 116. löggjafarþingi 1992 var lögð fram þingsályktunartillaga þess efnis að taka upp nýtt skattþrep sem og fækka þeim undanþágum sem voru í gildi. Þetta nýja skattþrep átti að bera 14% virðisaukaskatt og átti að leggjast meðal annars á ferðaþjónustu, þ.e. hótelgistingu og fólksflutninga að frátöldum leiguakstri fólksbifreiða. Rökin fyrir því að gera fólksflutninga skattskylda voru meðal annars að fólksflutningar væru skattlagðir víða í OECD-ríkjunum. Þetta átti að koma til framkvæmda 1. janúar 1994 en einhverra hluta vegna var horfið frá því að þetta tæki gildi vegna fólksflutninga.

Mikið er um undirboð í greininni og geta fyrirtæki skýlt sér á bak við það að ekki er greiddur virðisaukaskattur af þeirri þjónustu sem þeir bjóða upp á og því er lítið sem ekkert eftirlit með starfsemi þessara fyrirtækja. Er slíkt athæfi til þess eins að verða sér úti um skyndihagnað og eru mýmörg dæmi þess að þeir sem stundi slíkt undirboð stundi líka kennitöluflakk. Endar þetta óhjákvæmilega með því að þjóðfélagið þarf að blæða fyrir þessa gjörninga.

Í greinargerð með lögunum segir að með innheimtu á virðisaukaskatti felist ákveðið sjálfvirkt öryggi þar sem greiddur skattur komi til frádráttar innheimtum skatti hjá öllum öðrum en endanlegum neytanda. Með þessu myndi undandráttur minnka þar sem sá sem dregur veltu undan virðisaukaskatti kemst ekki hjá því að greiða skatt sjálfur af aðföngum sínum.

Með því að leggja virðisaukaskatt á fólksflutninga er komið í veg fyrir þá uppsöfnun sem á sér stað ásamt því að eftirlit með þessari starfsemi myndi aukast til muna. Væru fólksflutningar settir í lægra skattþrepið eins og lagt var upp með í þingsályktunartillögunni, þ.e. 7%, þyrftu fyrirtækin ekki að hækka gjaldskrá sína þar sem sá innskattur sem hlýst af kaupum á aðföngum gengi upp í innheimtan útskatt.

Höfundur er viðskiptalögfræðingur og með M.A. í skattarétti.