Þjóðnýting Glitnis

Þegar gjörningaveðrið í tengslum við efnahagskreppuna á Íslandi sem hófst seinni hluta árs 2008 verður síðar skoðað í sögulegu samhengi, er engum vafa undirorpið að margir munu staldra við þau tíðindi er þriðji stærsti banki landsins, Glitnir, var þjóðnýttur með afar óvæntum hætti í lok september það ár. Þeir eru raunar ófáir sem telja að með þeirri þjóðnýtingu hafi Seðlabankinn og ríkisstjórnin hrundið af stað skriðu sem ekki sér enn fyrir endann á og breytti landslagi efnahagsmála hér á landi til framtíðar.

Seðlabankinn hefur ítrekað haldið því fram að Glitnir hafi á þessum tíma verið kominn í þá stöðu að fátt annað en gjaldþrot hafi blasað við honum, hefði þjóðnýtingin með kaupum á 75 prósent hlutafjár komið til. Forsvarsmenn Glitnis sögðu á móti að þeir hefðu aldrei viljað að svo færi, þvert á móti hefði aðeins verið um tímabundinn lausafjárvanda að ræða og einn stærsti hluthafinn í bankanum, Jón Ásgeir Jóhannesson, gekk svo langt að kalla gjörninginn stærsta bankarán Íslandssögunnar. Formaður bankastjórnar Seðlabankans sagði hins vegar að viðbrögð fyrri eigenda Glitnis einkenndust af mjög miklu vanþakklæti.

Nú hafa tveir áhrifamenn í íslensku viðskiptalífi, þeir Sigurður Einarsson og Tryggvi Þór Herbertsson, stigið fram og skýrt frá því að þeir hafi varað mjög við því á sínum tíma að þessi leið yrði farin. Sigurður sem stjórnarformaður stærsta fjármálafyrirtækis þjóðarinnar og Tryggvi sem efnahagsráðgjafi forsætisráðherra, hvorki meira né minna.

Þetta leiðir hugann að því hvaða faglegu rök hafi legið til grundvallar svo örlagaríkri ákvörðun. Þegar gerðar eru breytingar á stjórnkerfi fiskveiða er jafnan haft um það náið samráð við hagsmunaaðila, of náið segja sumir. En við þjóðnýtingu Glitnis virðist ekkert hafa verið rætt við aðra banka um þá stöðu sem upp var komin. Og hvers vegna var ekkert mark tekið á efnahagsráðgjafanum Tryggva Þór? Mat einhver afleiðingarnar fyrir ríkisstjórnina og Seðlabankann? Að lánshæfismat ríkisins myndi hrynja í kjölfarið? Ekki hagfræðingarnir þar, svo mikið er víst, því upplýst hefur verið að aðalhagfræðingur bankans hafi lesið um þjóðnýtinguna í blöðunum þegar hún var orðinn hlutur.

Richard Portes, prófessor í hagfræði í Lundúnum, hefur sagt að þjóðnýting Glitnis hafi verið mikill afleikur, eða „stórslys" eins og hann orðaði það. Seðlabankinn er augljóslega á öðru máli, hann telur að faglega hafi verið að öllu staðið í aðdraganda þessarar ákvörðunar.

Mikilvægt er að þessi mál verði skoðuð alveg sérstaklega í því uppgjöri sem boðað hefur verið á orsökum bankakreppunnar. Seðlabankinn mun þar auðvitað leggja fram ítarleg plögg með rökstuðningi sínum fyrir þjóðnýtingu Glitnis, sýna fram á aðra valmöguleika sem uppi voru á borðum og útreikninga á þjóðhagslegum afleiðingum gjörningsins. Þessi gögn liggja auðvitað öll fyrir nú þegar, enda var ákvörðunin fagleg og vandlega undirbyggð á sínum tíma.

Þetta gæti orðið fróðleg lesning.