Aðsteðjandi krónubréfavandi

Eigendur krónubréfa bíða nú tækifæris að flytja ca 400 milljarða króna úr landi á gengi sem verður langtum óhagstæðara en markaðsgengi í ágústbyrjun (ca $1=80 kr.). Af líkum má ráða að trúverðugleika íslenzkra stjórnvalda og hagstjórnarstefnu þeirra bíði hliðstætt gengishrun meðal krónubréfafjárfesta eftir opnun gjaldeyrisviðskipta.

Af 19. gr. viljayfirlýsingar stjórnvalda vegna lánafyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er ljóst að stjórnvöld ætla að beita háum stýrivöxtum til að spyrna gegn slíku gengishruni eigin trúverðugleika og hagstjórnarstefnu.

„Sé litið til mjög skamms tíma ætlum við að beita eftirfarandi blöndu af hefðbundnum og óhefðbundnum aðgerðum til að koma í veg fyrir fjármagnsútflæði," segir þar um fjóra valkosti, sem eru (1) hækkun stýrivaxta, (2) lítill sem enginn aðgangur lánakerfisins að lánum frá Seðlabanka Íslands, (3) notkun gjaldeyrisvarasjóðs til að koma í veg fyrir „of miklar" sveiflur í gengi krónunnar, og (4) gjaldeyrishöft á fjármagnsviðskipti.

Hér er margs að gæta og þess fyrst að stjórnvöld virðast ganga út frá því sem gefnu „að gengi krónunnar sé nú mjög undir raunvirði hennar." Þetta var líka skoðun stjórnvalda fyrir gengishrun krónunnar síðustu vikurnar, en væntanlega láta fæstir sér detta í hug að raunvirði krónunnar sé af stærðargráðunni $1=80 kr. sem var markaðsgengi í upphafi ágústmánaðar sl. Ofmat á raunvirði krónunnar byggt á pólitískum forsendum getur leitt af sér ómældan skaða í mynd ábyrgðarlausrar útsölu á þeim gjaldeyrisforða sem þjóðin hefur úr að spila á komandi tíð.

Slíkt ofmat myndi líka vinna gegn meintu hlutverki hárra stýrivaxta við að draga úr fjármagnsútflæði - krónubréfafjárfestar munu vart láta freistast af 5-10% hækkun stýrivaxta á ársgrundvelli á móti þeirri áhættu að stjórnvöld myndu endurskoða mat sitt á raunvirði krónunnar frá einum degi til annars um 5-10% eða meira.

Frá sjónarhóli atvinnustarfsemi og verðmætasköpunar í hagkerfinu liggur samt mesta hættan í þeirri ráðagerð stjórnvalda að „leyfa litla sem enga aukningu í lánum frá Seðlabanka [til að byrja með]" sem lið í samstilltum aðgerðum til að draga úr fjármagnsflæði frá Íslandi.

Eigið fé fjölda fyrirtækja hefur brunnið upp vegna hagstjórnar-óreiðu síðustu misserin og endurspeglast í ört vaxandi rekstrarerfiðleikum, uppsögnum starfsfólks og gjaldþrotum. Án skjótrar endurfjármögnunar atvinnulífs mun atvinnuleysi og þjóðfélagsupplausn fara ört vaxandi og stefna í voða þeirri endurreisn hagkerfisins sem er brýnasta þörf samfélagsins.

Aðsteðjandi krónubréfavandi er bein afleiðing af misráðinni stýrivaxtastefnu Seðlabanka Íslands um langt árabil. Með hliðsjón af ofangreindu væri það algjört glæfraspil að fela núverandi yfirstjórn Seðlabankans varðveizlu þess fjöreggs þjóðarinnar sem felst í faglegri og farsælli yfirstjórn íslenzkra peninga- og gengismála á komandi tíð.

Höfundur er hagfræðingur.