Horft fram á veginn

Íslenska þjóðin gengur nú í gegnum mikinn ólgusjó. Atvinnulíf og heimili í landinu hafa orðið fyrir miklu áfalli. Við erum ekki fyrsta þjóðin sem gengur í gegnum alvarlega fjármálakreppu. Aðrar þjóðir hafa lent í svipuðum hremmingum og unnið sig út úr þeim. Það munum við einnig gera. Til þess þarf þó að ná sátt við alþjóðasamfélagið.

Mörgum spurningum er ósvarað um hvernig og hvers vegna svona er komið fyrir þjóðinni. Stjórnvöld hafa lofað að svara verði leitað. Það mun taka nokkurn tíma og líkast til verður öllum spurningum seint svarað og skoðanir verða skiptar. Tilgangur slíkrar rannsóknar hlýtur að vera tvíþættur. Annars vegar að kanna hvort einhvers staðar leynist saknæmt athæfi eða vítavert andvaraleysi. Hins vegar að læra af því sem aflaga fór til að hjálpa okkur að móta nýtt og betra efnahagskerfi til framtíðar. Sú endurreisn þolir enga bið. Stofnun nýrra viðskiptabanka á rústum þeirra sem ríkið yfirtók er mikilvægur liður í henni.

Það eru mikil umskipti framundan í íslensku atvinnulífi. Langvarandi ójafnvægi í þjóðarbúskapnum olli því að of mikið var fjárfest í verslun og þjónustu en of lítið í gjaldeyrisskapandi greinum. Á því þarf nú að verða breyting. Nýtt bankakerfi gegnir þar lykilhlutverki.

Á næstu misserum má búast við að ýmis álitamál í rekstri gömlu bankanna verði til umræðu. Það er hins vegar nauðsynlegt að þau mál trufli ekki það uppbyggingarstarf sem nú er hafið í nýjum bönkum. Ég og annað starfsfólk í Nýja Kaupþingi banka viljum horfa einbeitt til framtíðar, þó þannig að við drögum lærdóm af fyrri reynslu en látum hana ekki verða okkur fótakefli sem hindrar nýja sókn.

Að ýmsu leyti er hagkerfið í hliðstæðri stöðu og á hægvaxtarskeiðinu 1988-1994. Þá eins og nú skiptir höfuðmáli að styrkja innviði hagkerfisins og horfa fram á veginn. Hlutabréfamarkaðurinn gegndi mikilvægu hlutverki í bæði hagræðingu og nýsköpun á Íslandi þegar við brutum okkur leið til bættra lífskjara. Fyrst með því að greiða fyrir hagræðingu í sjávarútvegi. Síðan með því að sjá sprotafyrirtækjum fyrir fjármagni. Loks með því að greiða fyrir einkavæðingu ríkisfyrirtækja.

Allt eru þetta þættir sem búast má við að þörf verði fyrir á næstu árum, ef vel á að fara. Því höfum við í Nýja Kaupþingi ákveðið að leggja sérstaka áherslu á þjónustu sem tengist verðbréfamarkaðnum, einkum fyrirtækjaráðgjöf, markaðsviðskipti og eignastýringu. Þessir þjónustuþættir eru gjarnan áberandi á uppgangstímum en mikilvægi þeirra er í raun enn meira þegar illa árar og leggja þarf grunn að nýrri sókn. Samhliða þessari starfsemi mun bankinn að sjálfsögðu leggja allan sinn fjárhagslega kraft og dýrmæta þekkingu og reynslu starfsfólks í að vinna með heimilum og fyrirtækjum að endurskipulagningu á fjármálum þeirra.

Ekki er ólíklegt að þróunin á næstu árum í Kauphöll Íslands verði með svipuðu móti á næstu árum og varð á árunum 1990-2001 þegar mikill fjöldi fyrirtækja úr mismunandi atvinnugreinum var skráður. Reynslan frá öðrum löndum sýnir einnig að verðbréfamarkaður styður við nýsköpun og heilbrigt atvinnulíf.

Nýja Kaupþing styður uppbyggingu

Nýja Kaupþing mun styðja við íslenska hlutabréfamarkaðinn eftir fremsta megni. Það má búast við verulegum samdrætti í þessari starfsemi fyrst um sinn. Á móti má reikna með að skuldabréfamarkaður verði mikilvægari en oft áður.

Hlutabréfamarkaðurinn hér á landi hefur ekki uppfyllt þær vonir sem til hans voru gerðar sem farvegur langtímasparnaðar. Að einhverju leyti er þar um að kenna að skráð félög í Kauphöllinni voru einsleit, ýmist fjármálafyrirtæki eða fjárfestingarfélög sem fjárfestu fyrst og fremst í fjármálafyrirtækjum. Nú þegar sú atvinnugrein hefur hrunið hefur eftirtekjan orðið eftir því. Reynsla annarra landa sýnir þó að fjárfesting í hlutabréfum hefur verið góð viðbót í eignasöfn heimila og lífeyrissjóða til lengri tíma litið. Þess vegna mun Kaupþing leggja sitt af mörkum til að endurreisa hlutabréfamarkaðinn og tryggja viðgang skuldabréfamarkaðarins.

Það er mikið verk framundan hjá starfsfólki nýju bankanna vegna djúprar efnahagslægðar og þess mikla endurreisnarstarfs sem nú fer í hönd. Þótt starfsemi eldri bankanna sé umdeild, er gildi öflugrar fjármálaþjónustu það ekki. Reynsla víða um lönd sýnir að endurreisn þróttmikils atvinnulífs verður ekki nema fyrir tilstuðlan háþróaðs fjármálakerfis. Á Íslandi hefur myndast verðmæt þekking í fjármálaþjónustu og hún má ekki glatast.

Höfundur er bankastjóri Nýja Kaupþings banka.

Nýja Kaupþing mun styðja við íslenska hlutabréfamarkaðinn eftir fremsta megni. Það má búast við verulegum samdrætti í þessari starfsemi fyrst um sinn. Á móti má reikna með að skuldabréfamarkaður verði mikilvægari en oft áður.

Hlutabréfamarkaðurinn hér á landi hefur ekki uppfyllt þær vonir sem til hans voru gerðar sem farvegur langtímasparnaðar. Að einhverju leyti er þar um að kenna að skráð félög í Kauphöllinni voru einsleit, ýmist fjármálafyrirtæki eða fjárfestingarfélög sem fjárfestu fyrst og fremst í fjármálafyrirtækjum. Nú þegar sú atvinnugrein hefur hrunið hefur eftirtekjan orðið eftir því. Reynsla annarra landa sýnir þó að fjárfesting í hlutabréfum hefur verið góð viðbót í eignasöfn heimila og lífeyrissjóða til lengri tíma litið. Þess vegna mun Kaupþing leggja sitt af mörkum til að endurreisa hlutabréfamarkaðinn og tryggja viðgang skuldabréfamarkaðarins.

Það er mikið verk framundan hjá starfsfólki nýju bankanna vegna djúprar efnahagslægðar og þess mikla endurreisnarstarfs sem nú fer í hönd. Þótt starfsemi eldri bankanna sé umdeild, er gildi öflugrar fjármálaþjónustu það ekki. Reynsla víða um lönd sýnir að endurreisn þróttmikils atvinnulífs verður ekki nema fyrir tilstuðlan háþróaðs fjármálakerfis. Á Íslandi hefur myndast verðmæt þekking í fjármálaþjónustu og hún má ekki glatast.

Höfundur er bankastjóri Nýja Kaupþings banka.