Húslestur

Í grein sem ég skrifaði í Mbl. um daginn og beindi til þeirra listamanna sem hafa tjáð sig um nýbyggingu LHÍ á Laugavegi, spurði ég hvað valdi því að þeir rýni ekki í verk arkitektanna og slái aðallega um sig með upphrópunum. Guðmundur Andri Thorsson skrifar af því tilefni grein í Fréttablaðið og eggjar mig til svars um nokkra hluti. Þrátt fyrir að greinin sé í raun útúrsnúningur og eitt stórt spurningarmerki getur hún leitt af sér ágætar hugleiðingar.

Guðmundur býr til orðskrípið „húsíska" yfir tungumál arkitektúrsins, þ.e. ef menn vilja lesa sig í gegnum teikningar arkitektanna og reyna að skilja hugmyndir þeirra. Húsíska er óþörf, enda allajafna talað um lestur teikninga og þykir ekki flókið. Væri rétt að kalla bókmenntamál „bókísku" og tónlestur „tónísku" skv. þessu? Húslestur er ágætt orð og skilji maður verkið er ekki þarmeð sagt að maður hafi gengið höfundi verksins á hönd, eins og Guðmundur gefur í skyn. Einhver skilningur á arkitektúr er betri en enginn þegar um hann er fjallað. Skoðanir eru annar kapítuli.

Ég sló því fram að skoða megi listaverk ýmist sem afmörkuð verk eða sem hluta af heild og í því máli fer Guðmundur á flug. Ég veit ekki hvernig hann skoðar listaverk, segjum verk eftir Kjarval, en hann getur að sjálfsögðu skoðað hvert og eitt þeirra sem afmarkað og þá ekki í samhengi við önnur verk hans eða annarra. Þá má velta fyrir sér litum, byggingu, hlutföllum og hugmynd í innra samhengi. Ef menn hinsvegar geta þetta ekki og verða að skoða listasöguna alla og sérstaklega kaflana kringum Kjarval, þá gera þeir það bara þannig. Ég get ekki séð neitt bogið við það, enda oft gert. Er t.d. hægt að skilja bókmenntaverk án þess að lesa sig í gegnum marga hillumetra af „bókískum" litteratúr á undan eða eftir? Það held ég hljóti að vera. Ég benti á þessar tvær leiðir til skilnings og segi síðan í greininni að samanburður á stærðum og hlutföllum í umhverfi LHÍ sé áhugaverðari í þessu samhengi. Hversvegna er litið framhjá því - er það innihaldsins vegna eða stílbragð Guðmundar? Með því framhjáhlaupi var hann kominn með hryggsúluna í þrætubókarlist sína og umræðan um arkitektúr gat farið að snúast um íslenskt mál!

Ég spurði í greininni hversvegna listamenn rýndu ekki í verkið - hvort það væri af áhugaleysi eða leti. Mér er fullkomlega frjálst að spyrja svona, enda geri ég það án þess að fullyrða eitt eða neitt um lundarfar þeirra að öðru leyti. Líkast til var rangt af mér að spyrða Gunnar Harðarson saman við þann hóp, eins og Guðmundur bendir á, en ég tel líklegt að ég verði að setja Guðmund í þann flokk ef þetta heldur svona áfram. Ég er hinsvegar ekki sammála grein Gunnars um málið og leyfist það vonandi. Ég krefst þess ekki að allir séu mér sammála, enda væri það einkennileg umræða. Listir hafa aldrei verið mér einfalt mál og ég veit að það er ekki spurning um dugnað hvort menn skilja hlutina eða ekki. Ég hefði því fagnað grein Guðmundar, ef í henni hefði verið eitthvað bitastæðara en skoðun Gunnars Harðarsonar og óþarfa útúrsnúningar á mínu máli.

Guðmundur segir mig raupa og skrifa í mótsögnum við sjálfan mig þegar kemur að götumyndinni og því sem ég kalla mósaík sögunnar. Það er auðvitað rangt ef mósaíklíkingin er skoðuð. Hver er í raun munurinn á því að kalla götu „mynd" eða „mósaík" þegar hún er hvorugt? Við notum báðir sömu hugtökin jöfnum höndum, en hann skilur þau ekki þegar ég nota þau. Götumyndin er samsett af kynslóðum sem höfðu sitt fram að setja og þar hefur margt misjafnt gengið á, s.s. vegna tilviljunar og ásetnings. Hversvegna á að úthýsa samtímanum úr þeirri mynd veit ég ekki, en ég er sammála því að ef hann á að falla inn í myndina á að fara varlega og af innsæi. En það er ekki endilega og alltaf best að einn hlutur sé samþættur öðrum og um það má vel ræða. Fagurfræðileg umræða af slíku tagi getur verið áhugaverð og gefandi, en sleggjudómar ekki.

Ef niðurstaða Guðmundar er sú að LHÍ eigi að vera á Laugaveginum, en ekki í svona húsi og ekki á þessari lóð, þá ætlast ég líka til þess að hann segi mér hvers vegna. Ég gæti jafnvel tekið mark á þeim rökum.

- Höfundur er myndlistarmaður.