Nýir tímar í land­eldi á laxi – stefnu­mótandi tæki­færi fyrir Ís­land

Ísland býr yfir náttúrulegum skilyrðum til að verða leiðandi í heiminum í landeldi. Með endurnýjanlegri raforku, miklum jarðvarma, hreinu ferskvatni og sjó auk greiðra samgönguleiða til helstu markaða, hefur Ísland ákveðið samkeppnisforskot. Með réttri þróun getur landeldi á laxi orðið mikilvæg virðisaukandi stoð fyrir þjóðarbúskapinn, skapað tekjur í erlendum gjaldeyri, styrkt sveitarfélög og búið til verðmæt störf í ýmsum greinum.

Fyrirsjáanleiki og svigrúm

Á móti kemur að náttúrulegir kostir og jákvæðir staðhættir með tilliti til samgangna duga ekki einir og sér. Atvinnugreinin nær ekki að eflast nema regluverk, innviðir og stofnanaumhverfi styðji við hana.

Landeldi er orkufrek atvinnugrein. Efla þarf flutnings- og dreifikerfi raforku svo hægt sé að koma til móts við ný framleiðslusvæði. Sömuleiðis nýtist jarðvarmi ekki sem öflugur kostur fyrir hitastýringu nema viðeigandi dreifikerfi sé til staðar. Án samræmdrar skipulagningar raforkuflutnings og hitaveitu verður vöxtur atvinnugreinarinnar takmarkaður.

Samhliða þurfa samgönguinnviðir og hafnaraðstaða að byggjast upp til að mæta þeim mikla vexti í útflutningi sem atvinnugreinin getur skapað.

Skilvirkt leyfisveitingaferli sem byggir á vísindum er jafn mikilvægt. Fjárfestar þurfa fyrirsjáanleika regluverks. Fjármagnsfrek mannvirki krefjast skýrleika til lengri tíma með tilliti til umhverfisstaðla, losunarmarka og rekstrarskilyrða. Með samræmingu löggjafar, skipulags innviða, orkustefnu og umhverfisstaðla minnkar áhættan og aðgengi að fjármagni batnar.

Samtvinnum bestu tæknina og umhverfið

Tæknin er til staðar. Hér á landi reiða landeldisverkefnin sig á kerfi þar sem vatn er síað og hreinsað, súrefnismettað og endurnýtt í stýrðu umhverfi. Þessi kerfi draga úr notkun ferskvatns, lágmarka útsetningu laxins fyrir sjúkdómum, viðhalda líffræðilegum stöðugleika og tryggja rekjanlega framleiðslu allt árið um kring.

Umhverfisvernd byggð á vísindalegum gögnum er óumdeild. Meðhöndlun á seyru og losunarmörk næringarefna ættu að byggjast á traustum vísindum og umhverfis- og áhættumati, vernda vistkerfin en tryggja um leið sanngirni og fyrirsjáanleika.

Afar mikilvægt er að landeldi verði gert kleift að viðhalda sterkri hringrásarnálgun. Seyra frá hreinum kerfum, laus við skaðleg efni, samanstendur aðallega af lífrænum efnum og næringarefnum. Rétt meðhöndlaða seyru er hægt að nota til framleiðslu áburðar og lífgass og til jarðvegsbóta. Samþætting við ylrækt og aðra lífiðnaðarstarfsemi getur skapað samtengd auðlindakerfi sem hámarka skilvirkni.

Þær spurningar sem við stöndum frammi fyrir snúast um hvort meðhöndluð, hrein næringarefni úr fiskeldi gætu lagt sitthvað jákvætt að mörkum fyrir lífríkið með því að veita þeim út í haf, að undangengnu burðarþols og umhverfismati, sér í lagi þar sem sterkir straumar eru við strendur landsins. Slíkt gæti þýtt víðtækari tækifæri á leiðinni frá úrgangsstjórnun yfir í að bæta lífríkið.

Ákall um samhæfðar aðgerðir

Uppbygging á landeldi er ekki bara tækifæri fyrir atvinnulífið, heldur er hún stefnumótandi þróunarverkefni fyrir Ísland. Landeldi getur skapað fjölbreyttan útflutning, aukið fæðuöryggi og styrkt byggðaþróun. Árangurinn er þó háður samhæfðum aðgerðum.

Stjórnvöld, sveitarfélög, veitufyrirtæki og aðrir verða að tryggja að raforkuflutningur, hitaveitur, skipulag, hafnir og umhverfisstjórnun, svo helstu þættir séu nefndir, séu efld og vísindamiðuð eftir því sem við á. Þegar þessi skilyrði eru til staðar getur einkafjármagn, nýsköpun og langtímaverðmætasköpun fylgt í kjölfarið.

Fari saman regluverk, innviðir og stefnumótun stjórnvalda við náttúrulega kosti Íslands, getur landeldi orðið hornsteinn efnahagsframþróunar hér á landi svo um muni.

Höfundur er forstjóri Thor Salmon.