Innlent

Hættir sem for­seti FÍ: Segir Tómas hafa barist fyrir endur­komu Helga

Bjarki Sigurðsson skrifar
Anna Dóra Sæþórsdóttir hefur sagt af sér sem formaður Ferðafélags Íslands.
Anna Dóra Sæþórsdóttir hefur sagt af sér sem formaður Ferðafélags Íslands. Kristinn Ingvarsson

Anna Dóra Sæþórsdóttir hefur sagt af sér sem forseti Ferðafélags Íslands (FÍ) sem og úr félaginu sjálfu. Hún segir stjórnarhætti ganga þvert á hennar gildi. Stjórnarmaður hafi barist hart fyrir því að koma vini sínum aftur til starfa sem hafði sagt sig úr stjórn félagsins vegna ásakana um kynferðisofbeldi.

Anna Dóra tilkynnir brottför sína á Facebook þar sem hún segist þegar hafa upplýst kollega sína í stjórninni bréfleiðis um ákvörðun sína. 

Anna Dóra tók við sem formaður FÍ í júní árið 2021, fyrst kvenna. Hún segir að fljótlega eftir kjör hennar hafi henni borist upplýsingar um ýmis mál sem ekki hafði verið brugðist við innan félagsins. Hún segir slíkum málum endurtekið hafa verið stungið undir stól, hvort sem það voru ásakanir um kynferðislegt ofbeldi og áreiti eða athugasemdir um rekstur félagsins.

Á þeim tíma sem Anna tók við sem formaður sat Helgi Jóhannesson, fyrrverandi yfirlögfræðingur Landsvirkjunar, í stjórn félagsins. Önnu hafi borist ábending um kynferðislegt ofbeldi sem hann hafði gerst uppvís um og olli því að hann lauk störfum hjá Landsvirkjun.

Samstarfskona Helga hafði sakað hann um að hafa króað sig af úti í horni, strokið kinn hennar gegn vilja og ítrekað sagt við hana að hún væri lesbíuleg eftir að hafa klippt hárið sitt stutt.

Sama dag og Stundin fjallaði um málið sagði Helgi sig úr stjórn FÍ. Í yfirlýsingu á Facebook-síðu Önnu Dóru segir að upp hafi komið ágreiningur vegna meðhöndlunar hennar á málinu. Hún segir það hafa komið sér á óvart þar sem hún taldi að stjórnin hafi ætlað að halda ótrauð áfram eftir afgreiðslu málsins.

Tómas hafi barist fyrir endurskipun Helga

Anna segir ákveðna stjórnarmenn hafa gengið svo langt að vilja taka aftur upp mál Helga innan stjórnarinnar, einungis nokkrum mánuðum eftir að það var afgreitt.

„Einn af þessum stjórnarmönnum, sem er góðvinur þessa fyrrverandi stjórnarmanns, hefur beitt sér af hörku fyrir því að stjórnarmaðurinn fyrrverandi fái aftur að starfa fyrir hönd félagsins, þrátt fyrir að engin málefnaleg eða viðskiptaleg rök séu fyrir því. Sá sem sagði af sér hefur enga sérhæfða þekkingu til starfa innan félagsins, sem fjöldi annarra getur ekki innt jafnvel af hendi,“ segir í færslu Önnu.

„ Ávinningur af slíkri ráðstöfun væri því enginn fyrir Ferðafélagið en myndi hins vegar valda félaginu orðsporsáhættu og mögulega aftra fólki frá þátttöku í ferðum félagsins, auk hættunnar á því að fyrri hegðun myndi endurtaka sig og aðrar konur yrðu fyrir áreitni. Helstu rökin sem notuð voru til að réttlæta endurkomu umrædds fyrrverandi stjórnarmanns voru að hann væri „vinur okkar“ og að „við skulduðum honum“.

Anna Dóra segir Helga og Tómas góða vini. Tómas hafi barist fyrir því að Helgi kæmi aftur í stjórn félagsins. Önnu Dóru leyst ekki vel á það og taldi það geta haft slæm áhrif á orðspor Ferðafélagsins.

Samkvæmt heimildum fréttastofu er umræddur stjórnarmaður Tómas Guðbjartsson, hjartalæknir og náttúruverndarsinni.

„Það er að mínu mati óeðlilegt að stjórnarfólk taki þátt í umræðu og ákvörðunum um vini sína og beiti aðstöðu sinni til að veita þeim sérstaka fyrirgreiðslu,“ segir í færslu Önnu.

Hótanir gagnvart vinkonu fórnarlambs

Þá bárust Önnu nýlega upplýsingar um enn eitt málið er varðar áreitni innan félagsins. Segir hún það snerta stjórnarmann félagsins. Hún segist hafa óskað eftir upplýsingum um atvikið. Viðbrögðin hafi verið þau að fararstjóra ferðarinnar hafi verið hótað. Þá hafi verið haft samband við vinkonu konunnar sem varð fyrir áreitinu. Henni hafi verið tilkynnt að það myndi hafa afleiðingar ef þetta mál yrði rætt frekar.

Anna segir að þessi mál, sem og önnur sem tengjast rekstri félagsins, sýni fram á stjórnarhætti og siðferðisleg gildi sem gangi þvert á hennar gildi.

Segir af sér og hættir í félaginu

„Ég hef enn fremur ekki áhuga á að starfa með hópi þar sem útilokun og dónaskapur eru talin ásættanleg hegðun og eru látin viðgangast. Það er von mín að starfshættir félagsins breytist hið fyrsta því að samfélagið hefur breyst og mikilvægt er að stærsta útivistarfélag landsins taki mið af þeim siðferðisgildum sem ríkja í þjóðfélaginu,“ segir í færslu Önnu. 

„Þar sem ekki virðist vera vilji innan stjórnar félagsins að breyta þessu segi ég hér með af mér sem forseti Ferðafélags Íslands.“

Anna segist vona að félagar FÍ muni á komandi tímum beita sér fyrir breyttum starfsháttum og siðbót innan félagsins. Þangað til hafi hún ekki áhuga á að starfa innan félagsins og segir sig því einnig úr því.


Færsla Önnu Dóru í heild

Kæru vinir, rétt í þessu sendi ég tilkynninguna hér að neðan til Ferðafélags Íslands þar sem ég tilkynni um afsögn mína sem forseti félagsins. Það er með miklum trega sem ég geri það en eins og kemur fram í bréfinu þá vil ég ekki starfa í félagi þar sem stjórnarhættir og siðferðisleg gildi, sem ganga þvert á mín eigin gildi, ráða ríkjum. Ég hef reynt að vinna að breytingum en innan stjórnar hefur ekki verið vilji til að breyta starfsháttum og því skilja leiðir. Ástæður afsagnarinnar geri ég opinberar því mér finnst rétt að upplýsa félagsfólk um þau mál sem eru í gangi innan félagsins.

...

Þann 8. júní 2021 var ég kjörin forseti Ferðafélags Íslands á aðalfundi félagsins. Það var mér mikill heiður að vera valin til að gegna þessu embætti, fyrst kvenna, enda hefur Ferðafélagið fylgt mér síðan ég, sem lítil stúlka, hóf að ferðast um Ísland með móður minni, í hinum ýmsu ferðum félagsins. Ég hef bæði menntun og reynslu sem hentar vel í starfi sem forseti Ferðafélagsins. Ég er prófessor í ferðamálafræði við Háskóla Íslands og hef rannsakað margvísleg málefni ferðaþjónustunnar, meðal annars þolmörk ferðamanna, sér í lagi á miðhálendinu. Ég hef einnig mikla stjórnunarreynslu, þar sem ég hef meðal annars verið deildarforseti Líf- og umhverfisvísindadeildar Háskóla Íslands undanfarin sex ár, verið formaður faghóps á vegum stjórnvalda um rammaáætlun (Áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða) í meira en áratug og setið í ýmsum stjórnum.

Fljótlega eftir kosningu fóru mér að berast upplýsingar um ýmis mál sem ekki hafði verið brugðist við af hendi félagsins, heldur virtist upplýsingum ítrekað hafa verið stungið undir stól, hvort sem þær vörðuðu ásakanir um áreitni og gróft kynferðislegt ofbeldi eða athugasemdir um rekstur félagsins. Þegar ég fór að beita mér fyrir því að tekið yrði á þessum málum og öðrum fór að bera á brestum í samstarfi mínu við stjórn og framkvæmdastjóra.

Alvarlegustu málin snertu einstaklinga sem höfðu gerst brotlegir á siðareglum félagsins eða verið ásakaðir um áreitni eða gróft kynferðislegt ofbeldi. Æðstu stjórnendur félagsins höfðu haft upplýsingar um þessi mál í lengri tíma, án þess að taka á þeim. Þvert á móti fengu þeir sem þessum sökum voru bornir að starfa áfram sem fararstjórar á vegum félagsins. Eitt þessara mála varðaði stjórnarmann í félaginu. Ég beitti mér fyrir því að tekið yrði á þessum málum af festu og setti af stað athugun á þeim, sem og endurskoðun á stefnu og ferlum félagsins þegar kemur að slíkum málum. Í kjölfarið voru þessi mál til lykta leidd, og það síðastnefnda með því að viðkomandi stjórnarmaður sagði sig úr stjórn.

Mér til undrunar kom upp mikill ágreiningur í stjórn félagsins varðandi meðhöndlun ofangreindra mála og innan stjórnar voru einstaklingar sem vildu ekki taka á þeim. Samstarfsörðugleikar hafa verið í stjórninni allt frá því að þessi mál komu upp. Ég taldi hins vegar að það væri ætlun stjórnar að halda ótrauð áfram eftir afgreiðslu þeirra. Mér kom því á óvart þegar ákveðnir stjórnarmenn vildu fljótlega taka aftur upp málið sem varðaði stjórnarmanninn fyrrverandi, fáum mánuðum eftir að það var til lykta leitt með úrsögn hans úr stjórn félagsins. Einn af þessum stjórnarmönnum, sem er góðvinur þessa fyrrverandi stjórnarmanns, hefur beitt sér af hörku fyrir því að stjórnarmaðurinn fyrrverandi fái aftur að starfa fyrir hönd félagsins, þrátt fyrir að engin málefnaleg eða viðskiptaleg rök séu fyrir því. Sá sem sagði af sér hefur enga sérhæfða þekkingu til starfa innan félagsins, sem fjöldi annarra getur ekki innt jafnvel af hendi. Ávinningur af slíkri ráðstöfun væri því enginn fyrir Ferðafélagið en myndi hins vegar valda félaginu orðsporsáhættu og mögulega aftra fólki frá þátttöku í ferðum félagsins, auk hættunnar á því að fyrri hegðun myndi endurtaka sig og aðrar konur yrðu fyrir áreitni. Helstu rökin sem notuð voru til að réttlæta endurkomu umrædds fyrrverandi stjórnarmanns voru að hann væri „vinur okkar“ og að „við skulduðum honum“. Það er að mínu mati óeðlilegt að stjórnarfólk taki þátt í umræðu og ákvörðunum um vini sína og beiti aðstöðu sinni til að veita þeim sérstaka fyrirgreiðslu.

Nýlega bárust mér upplýsingar um enn eitt málið (áreitni og ósæmileg hegðun í skipulagðri ferð á vegum félagsins) sem snertir stjórnarmann í félaginu, sem hafði ekki verið meðhöndlað í samræmi við stefnu félagsins. Þegar ég fékk veður af málinu og óskaði eftir upplýsingum um það, voru viðbrögðin þau að hafa uppi óbeinar hótanir gagnvart fararstjóra ferðarinnar, auk þess sem haft var samband við vinkonu konunnar sem fyrir áreitinu varð. Þeim var tilkynnt að það myndi hafa afleiðingar ef þetta mál yrði rætt frekar.

Fleiri mál hafa komið upp sem hafa valdið ágreiningi og samstarfsörðugleikum innan stjórnar en þar má bæði nefna almennan rekstur félagsins og stjórnarhætti þess. Ítrekað var kvartað undan spurningum mínum um rekstur félagsins en hann heyrir beint undir ábyrgðarsvið forseta og stjórnar. Sagt var að ég ætti að einbeita mér að þeim þáttum sem ég hafi sérþekkingu á, sem sé ferðamálum, náttúruvernd og umhverfismálum. Þetta hafði þau áhrif að ég fór að veigra mér við því að spyrja spurninga til að halda friðinn. Í því samhengi er vert að nefna að ein af meginskyldum stjórnar er að hafa eftirlitshlutverk með stjórnendum og starfsemi félagsins og slíkt er ómögulegt ef stjórn stuðlar að menningu og andrúmslofti þar sem spurningar eru illar séðar.

Niðurstaða mín er að innan stjórnar og meðal stjórnenda sé fólk sem ber ekki hagsmuni félagsins og félagsmanna fyrir brjósti. Áherslan hjá þessu fólki virðist vera að viðhalda ákveðnu valdajafnvægi þar sem embættum og verkefnum er úthlutað til stjórnarfólks og vina og ekki er tekið á málum sem snerta þá sem tengjast þessum einstaklingum. Þessi hópur bregst ókvæða við þeim sem reyna að breyta því hvernig félagið vinnur ef slíkt kynni að raska valdajafnvæginu.

Þetta valdajafnvægi endurspeglast kannski hvað best í samsetningu stjórnar. Í stjórn félagsins og starfsmannahópi situr fólk sem tengist sterkum böndum, ýmist í gegnum það að hafa setið mjög lengi í stjórninni, sumir vel á annan áratug, eða með fjölskyldu- og vinaböndum. Tilraunum til að breyta þessu í aðdraganda síðasta aðalfundar var illa tekið. Formaður kjörnefndar, vinur þess stjórnarmanns sem sagði sig úr stjórninni vegna metoo-mála, virti að vettugi óskir mínar um að inn í stjórnina kæmi ung kona og lagði þess í stað til að vinur framkvæmdastjóra félagsins yrði stjórnarmaður. Gekk það eftir.

Fyrrgreind málefni hafa orðið þess valdandi að ákveðið stjórnarfólk sýnir mér óvild og dónaskap og hefur reynt að útiloka mig frá starfi félagsins. Þetta kemur hvað skýrast fram í bréfi sem ég fékk frá meirihluta stjórnar þann 1. júní síðastliðinn þar sem mér var bannað að vera í samskiptum við framkvæmdastjóra, starfsfólk skrifstofu félagsins og annað stjórnarfólk næstu mánuði. Ég átti engu að síður að sitja áfram sem forseti með þeirri ábyrgð sem í því felst. Þetta bréf er í raun birtingarmynd þeirra stjórnarhátta sem tíðkast innan félagsins og framkomu meirihluta stjórnar í minn garð.

Ég vil ekki starfa í félagi þar sem stjórnarhættir og siðferðisleg gildi sem ganga þvert á mín eigin gildi ráða ríkjum. Ég hef enn fremur ekki áhuga á að starfa með hópi þar sem útilokun og dónaskapur eru talin ásættanleg hegðun. Það er von mín að starfshættir félagsins breytist því að samfélagið hefur breyst og mikilvægt er að stærsta útivistarfélag landsins taki mið af þeim siðferðisgildum sem ríkja í þjóðfélaginu. Þar sem ekki virðist vera vilji innan stjórnar félagsins að breyta þessu segi ég hér með af mér sem forseti Ferðafélags Íslands.

Það er von mín að félagar í Ferðafélagi Ísland muni á komandi misserum beita sér fyrir breyttum starfsháttum og siðbót innan félagsins. Þangað til að svo verður hef ég ekki áhuga á því að starfa frekar innan félagsins og segi mig hér með einnig úr félaginu.

Virðingarfyllst,

Anna Dóra Sæþórsdóttir



Athugið. Vísir hvetur lesendur til að skiptast á skoðunum. Allar athugasemdir eru á ábyrgð þeirra er þær rita. Lesendur skulu halda sig við málefnalega og hófstillta umræðu og áskilur Vísir sér rétt til að fjarlægja ummæli og/eða umræðu sem fer út fyrir þau mörk. Vísir mun loka á aðgang þeirra sem tjá sig ekki undir eigin nafni eða gerast ítrekað brotlegir við ofangreindar umgengnisreglur.

Fleiri fréttir

Sjá meira


Velkomin á Vísi. Þessi vefur notar vafrakökur. Sjá nánar.