Háskólamenntun í heimabyggð

Sókn í atvinnumálum

Á Íslandi búum við það vel að eiga sjö starfandi háskóla, þar af eru fjórir háskólar starfandi utan höfuðborgarsvæðisins. Háskólinn á Akureyri, Hólaskóli, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Háskólinn á Bifröst. Auk þeirra starfrækir Háskóli Íslands 8 háskólasetur víðs vegar á landsbyggðinni. Það, að geta sótt sér háskólamenntun í heimabyggð, eru mikil forréttindi sem íbúar þeirra sveitarfélaga er hafa slíkar menntastofnanir hjá sér eru stoltir af og standa vörð um. Aukin menntun býr til aukin tækifæri, nýjar hugmyndir sem skapa ný fyrirtæki og ný störf. Það er því auðséð að íbúar utan höfuðborgarsvæðisins vilji halda þessum tækifærum í sinni byggð, til að snúa við þeirri þróun sem var orðin hvað varðaði framboð starfa á landsbyggðinni sem kröfðust háskólamenntunar, sér í lagi í þeim landshlutum sem talin voru láglaunasvæði. Þá hafa rannsóknir sýnt að þeir sem afla sér framhaldsmenntunar í heimabyggð eru mun líklegri til áframhaldandi búsetu þar en hinir sem sækja menntastofnanir á öðrum landsvæðum. Menntun í heimabyggð er því ávísun á sókn í atvinnumálum landsbyggðarinnar.

Baráttan fyrir menntastofnunum

Íbúar í Borgarbyggð þekkja baráttuna fyrir menntastofnunum á svæðinu á eigin skinni. Það er ekki lengra en fjögur ár síðan að þær hugmyndir voru uppi um að fella starfsemi Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri undir Háskóla Íslands vegna bágrar fjárhagsstöðu Landbúnaðarháskólans. Flytja átti því kennsluna til Reykjavíkur og starfrækja útibú á Hvanneyri undir merkjum Háskóla Íslands. Þessari tilhögun var mætt með mikilli gagnrýni frá aðilum tengdum landbúnaði og íbúum Borgarbyggðar. Það var skýr skoðun íbúa að standa þyrfti vörð um menntastofnanir landsbyggðarinnar og þau tækifæri sem þeim fylgja. Nú fjórum árum seinna eru um 370 nemendur skráðir í skólann og þar starfa rúmlega 80 manns. Skuldir Landbúnaðarháskólans við ríkissjóð voru skornar niður í lokafjárlögum 2015 en sú aðgerð bætti stöðu skólans sem nú sér fram á sóknarfæri í rannsóknum og nýsköpun tengdum landbúnaði.

Í álitsgerð gerða af Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi frá 2010 kom fram í mati á margfeldisáhrifum, að efnahagsleg áhrif Landbúnaðarháskólans og Háskólans á Bifröst á Borgarbyggð væru í kringum 965 m. kr. vegna skólanna tveggja. Þegar þau áhrif voru borin saman við atvinnutekjur í Borgarbyggð, sem voru um 6,9 milljarðar króna, kom í ljós að efnahagsleg áhrif skólanna voru 14% af heildaratvinnutekjum.

Hættan við aðgengi að námi óháð búsetu

Þó að nú séu breyttir tímar og aðsókn í háskólanám með eindæmum góð eru enn þættir sem ógna háskólum á landsbyggðinni. Staðnemum í háskólum út á landi fer fækkandi en öflugt fjarnám skólanna komið í staðinn. Þjónusta háskólanna við nemendur er því ekki jafn staðbundin og áður var. Þá hafa tækniframfarir gjörbylt aðgengi nemenda að háskólanámi óháð búsetu þeirra hverju sinni og með símenntunarstöðvum út um allt land geta margir hverjir tekið lokapróf í sinni heimabyggð. Þessi þróun hefur leitt til þess að um 70 - 80% nemenda við Háskólann á Bifröst stunda nú nám sitt í fjarnámi. Föst búseta er lítil sem engin og það svæði sem áður var blómlegt háskólaþorp iðandi af lífi er nú m.a. orðin vettvangur fyrir hótelrekstur og önnur tilfallandi verkefni. Leikhljóð barna breyttust í útblástur frá hópferðabílum og þeir einu sem hlupu í hrauninu þetta sumarið voru á vegum Biggest Loser Ísland. Þetta kann vissulega að ógna starfsemi skólans á Bifröst og þeim störfum sem þar eru. Höfundur telur, að ef ekkert verður gert til að styðja við og rótfesta starfsemi skólans mun skapast sú hætta að við sjáum Háskólann á Bifröst og fleiri skóla breytast alfarið í bréfaskóla með aðsetur í Reykjavík.

Greinin er hluti af átaki Nemendafélags Háskólans á Bifröst í samstarfi við LÍS - Landssamtök íslenskra stúdenta vegna fjármögnunar háskólastigsins í aðdraganda Alþingiskosninga 2017. Kassamerki átaksins er #kjóstumenntun