Hvað með heilaheilsu?

Þegar rætt er um heilsu beinist athyglin oft að líkamanum, útliti og andlegri líðan. En heilsa snýst um meira en það, og í umræðunni gleymist oft þáttur sem er ekki síður mikilvægur: Heilaheilsa.

Heilaheilsa vísar til þess hversu vel heilinn starfar og hvernig hann styður okkur í daglegu lífi. Hún hefur meðal annars áhrif á hugsun, minni, vellíðan, svefn, skynjun og samhæfingu. Með öðrum orðum: heilaheilsa mótar hvernig við upplifum lífið og hvernig við tökumst á við verkefni, áskoranir og breytingar.

Góð heilaheilsa skiptir máli alla ævi. Hún styður ekki aðeins við andlega og líkamlega vellíðan, heldur getur hún einnig hjálpað til við að draga úr líkum á sjúkdómum og vitrænni hnignun með aldrinum. Lengi vel var talað um líkama og heila eins og þetta væru tveir aðskildir heimar. En sannleikurinn er sá að þetta tvennt er nátengt. Það sem er gott fyrir líkamann er líka gott fyrir heilann. Þar skipta meðal annars máli góður svefn, regluleg hreyfing, næringarríkt mataræði, andleg örvun, minni streita og góð félagsleg tengsl.

Smá skref – stór áhrif

Góðu fréttirnar eru þær að það þarf ekki alltaf stórar breytingar til að styrkja heilaheilsu. Litlar og reglulegar venjur í daglegu lífi geta haft mikil áhrif til lengri tíma.

Fjórir hlutir sem styðja við heilaheilsu

Regluleg hreyfing

Hreyfing er ein besta fjárfesting sem þú getur gert fyrir heilann. Hún eykur blóðflæði, styður við starfsemi taugakerfisins og hjálpar heilanum að viðhalda góðri virkni. Regluleg hreyfing getur bætt einbeitingu, minni og andlega líðan, auk þess sem hún getur dregið úr líkum á vitrænni hnignun síðar á ævinni.

Góður svefn

Svefn er nauðsynlegur fyrir heilann. Á meðan við sofum vinnur heilinn úr upplýsingum dagsins, styrkir minni og sér um mikilvægt viðhald. Góður svefn styður því bæði við nám, einbeitingu og tilfinningalegt jafnvægi. Þegar svefninn er nægur og reglulegur fær heilinn betri tækifæri til að starfa vel.

Hugræn örvun og nýjar áskoranir

Heilinn hefur gott af því að vera notaður. Að læra eitthvað nýtt, lesa, spreyta sig á þrautum eða takast á við ný verkefni getur styrkt tengingar í heilanum og haldið honum virkum. Þetta þarf ekki að vera flókið, jafnvel litlar breytingar á daglegri rútínu eða ný viðfangsefni geta verið góð þjálfun fyrir heilann. Til dæmis getur þú prófað að standa á einum fæti næst þegar þú tannburstar þig eða ferð í sokkana.

Félagsleg tengsl

Samskipti við annað fólk skipta miklu máli fyrir heilaheilsu. Góð félagsleg tengsl geta dregið úr streitu, stutt við andlega líðan og örvað heilann á margvíslegan hátt. Samvera, spjall, hlátur og tengsl við aðra eru því ekki bara notaleg, heldur eru þau mikilvæg fyrir heilsuna.

Heilaheilsa snýst ekki um fullkomnun heldur daglegar venjur sem stuðla að betri líðan og virkni. Með því að hreyfa okkur reglulega, sofa vel, halda heilanum virkum og rækta tengsl við aðra getum við stutt við heilsu heilans og fjölgað heilbrigðum æviárum.

Pistillinn er skrifaður í tilefni af Alþjóðlegri heilaviku sem verður fagnað í Háskólanum í Reykjavík dagana 16.-22. mars. Dagskrá viðburða er að finna á vefsíðu Háskólans í Reykjavík, hr.is.

Höfundur er doktorsnemi í sálfræði og stundakennari við Háskólann í Reykjavík og þjálfari.