Þráhyggja

I.

Birgir Guðjónsson, fyrrverandi formaður Lyfjanefndar ÍSÍ, ritar grein í Fréttablaðið sl. fimmtudag þar sem hann veitist að Kára Stefánssyni og Íslenskri erfðagreiningu (ÍE). Hér er reyndar um endurtekið efni að ræða því Birgir hefur skrifað fleiri greinar af sama toga í dagblöð sl. hálfan annan áratug. Sem fyrr er leiðarstefið það sama: Eftir almennt skítkast með margvíslegum tilbrigðum um Kára og ÍE rifjar Birgir upp óskylt mál sem flutt var fyrir Lyfjadómstóli ÍSÍ árið 2001. Þar var hann í hlutverki ákæranda en til varnar var tengdadóttir Kára sem var sýknuð af öllum sökum sem á hana voru bornar.

Og hér stendur hnífurinn í kúnni. Öll framganga Birgis í þessu máli og öðru til sem rekið var á sama tíma var með þvílíkum endemum að honum var ekki sætt í embætti formanns lyfjanefndar ÍSÍ og hraktist úr því starfi skömmu síðar. Þannig jós hann skömmum og svívirðingum yfir m.a. forsvarmenn ÍSÍ og sérsambands þess sem í hlut átti auk þess sem sjálfur lyfjadómstóllinn varð fyrir skeytum hans og ásökunum um spillingu. Urðu af þessu nokkur greinaskrif í fjölmiðlum árið 2001 og misserin þar á eftir, þar sem framangreindir aðilar töldu sig knúna til að leiðrétta rangfærslur Birgis og bera af sér sakir. [1]

Birgir hefur allar götur síðan þótt liðin séu nærri 16 ár séð sjálfur um að halda þessu máli lifandi með endurteknu eintali á síðum dagblaðanna, svo jaðrar við þráhyggju. Hann hefur meðal annars haldið fram þeirri fráleitu staðhæfingu að Kári Stefánsson hafi með atbeina lögfræðings félagsins getað hagrætt úrslitum fyrrgreinds máls fyrir dóminum og í því efni leitt einhvers konar allsherjar samsæri innan ÍSÍ. Eflaust eru þeir tveir hæstaréttarlögmenn og núverandi hæstaréttardómari sem sátu í dóminum ekki sammála því.

II.

Greinarhöfundur sinnti hlutverki verjanda íþróttamannsins sem í hlut átti og flutti mál hennar fyrir dóminum. Sjálfur hef ég aldrei getað skilið hvað það kemur málinu við eins og Birgir hefur sífellt klifað á að ég hef starfað sem innanhússlögfræðingur hjá ÍE. Það að ég hafi veifað „málskjölum merkt DeCode Genetics“ undir rekstri málsins kannast ég ekkert við. Í málinu kom ég fram sem sjálfstæður lögfræðingur og bar ekki skuldbindingar gagnvart neinum öðrum en umbjóðanda mínum sem ég þekkti persónulega. Miðað við staðreyndir málsins, lagareglur sem áttu við og þau gögn sem lágu frammi held ég reyndar að hvaða lögmaður sem er hefði átt auðvelt með að leiða fram sýknu í málinu.

Í gegnum árin hef ég setið hljóður hjá garði og fylgst með endurteknum rangfærslum og svigurmælum Birgis um fyrrgreint mál og aðila sem því tengdust án þess að hafast að. Nú finnst mér einhvern veginn að mælirinn sé fullur og rétt sé að rifja upp staðreyndir málsins óbrenglaðar. Þó finn ég mest til með umbjóðanda mínum sem hefur með reglulegu millibili þurft að sitja undir því að hún hafi brotið reglur og sloppið við refsingu vegna allsherjar spillingar innan ÍSÍ. Er nú virkilega mál að linni.

III.

Helstu staðreyndir málsins voru þær að afrekskona í körfuknattleik sem þjáðist af áreynsluastma tók púst af algengu innöndunarlyfi fyrir leik. Umrætt lyf var og er á lista yfir lyf sem íþróttamenn með sjúkdóminn mega nota, en einungis í kjölfar umsóknar þar sem leggja þurfti fram læknisvottorð um undirliggjandi sjúkdómsástand eins og skýrt var kveðið á um í lyfjareglum ÍSÍ. Umbjóðanda mínum láðist að gera það fyrir leikinn en gerði það síðar eftir að lyfið hafði mælst í sýni, eins og leyfilegt er. Í framhaldinu lagði Birgir fram kæru til Lyfjadómstóls ÍSÍ eins og um væri að ræða bannað efni, en lét þó svo lítið fyrst að bjóða sátt að amerískum sið þannig að ákæran yrði felld niður gegn samkomulagi um tveggja ára keppnisbann og að umræddur leikur yrði lýstur tapaður fyrir lið hennar! Því var að sjálfsögðu hafnað enda ekki að neinu leyti í samræmi við lög og reglur ÍSÍ eins og gefur að skilja og sérstaklega var lýst yfir af dómendum. Málið fór því sína leið til lyfjadómstólsins þar sem krafist var hámarksrefsingar, rétt eins og um væri að ræða bannað efni.

Í ákæru var því m.a. ranglega haldið fram að umrætt astmalyf væri vefaukandi steralyf. Þá hefði lyfið líka örugglega verið á bannlista. Í álitsgerð prófessors í klínískri lyfjafræði við læknadeild HÍ sem lögð var fyrir dóminn voru tekin af öll tvímæli um að það væri ekki rétt, lyfið væri ekki vefaukandi. Það væri heldur ekki til þess fallið að auka árangur heilbrigðs einstaklings í keppni en líklegra til að hafa öfug áhrif í stærri skömmtum. Það vakti eflaust furðu dómsins að álitsgerðina afgreiddi Birgir þannig að umræddur prófessor væri svo sem ágætur hjartalæknir en hefði ekkert vit á lyfjafræði.

Furðulegasta uppákoman í þessu eftirminnilega réttarhaldi varð þó þegar verjandi lagði fram tölvupóst frá aðstoðarmanni forseta alþjóðlega körfuknattleikssambandsins FIBA til Birgis sjálfs, þar sem staðfest var hið efnislega inntak alþjóðlegra reglna að íþróttamaður gæti lagt fram staðfestingu þess efnis að hann hafi þjáðst af áreynsluastma eftir lyfjapróf. Þá stökk ákærandinn á fætur og vildi safna saman afritum af umræddum tölvupósti með þeim orðum að pósturinn ætti ekki heima í þinghaldinu. Iðraðist þess greinilega sáran að hafa óvart sett hann sjálfur inn í gögn málsins enda í fullu ósamræmi við annan málatilbúnað hans.

Þráhyggja Birgis í þessu máli kom svo enn frekar í ljós eftir að lyfjadómstóllinn hafði sýknað. Áfrýjaði hann málinu til áfrýjunardómstóls ÍSÍ sem starfaði á þeim tíma – ekki einu sinni, heldur þrisvar. Í öllum tilfellum var málinu vísað frá.

IV.

Misnotkun lyfja í afreksíþróttum er alvarlegt vandamál sem verður að taka mjög föstum tökum. Um það geta allir verið sammála. Því meiri ábyrgð fylgir því að fara með ákæruvald þar sem mikið getur legið við, líkt og í afreksíþróttum. Þarf réttsýni og hlutlægni ætíð að ráða ríkjum eins og lagt er fyrir í lögum og reglum. Þegar endanlegur dómur hlutlausra dómenda er fallinn þurfa aðilar líka að kunna að una honum, annars virkar kerfið ekki. Það er leitt til þess að vita að Birgir Guðjónsson hafi ekki uppfyllt þessar kröfur meðan hann gegndi formannsstöðu lyfjanefndar ÍSÍ, þrátt fyrir að þekking hans á sviði læknisfræði hafi aldrei verið dregin í efa.

[1] Sjá m.a. yfirlýsingu 5 dómenda í Lyfjadómstóli ÍSÍ undir yfirskriftinni „Tilhæfulausar aðdróttanir“; Mbl. 20. apríl 2002, https://www.mbl.is/greinasafn/grein/663251/

Sjá einnig grein Gunnars Sólnes: „Mætu fólki sýnd lítilsvirðing“ vegna tilvitnaðs máls sem rekið var á sama tíma, http://www.mbl.is/greinasafn/grein/662611/

 

Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu.