Kalla eftir bótakröfum fórnarlamba í skólum

Sýslumaðurinn á Norðurlandi eystra kallar nú eftir bótakröfum fyrrverandi nemenda Heyrnleysingjaskólans fyrir árið 1947 og eftir árið 1992 og nemenda Landakotsskóla.

Í desember síðastliðnum var lögum um sanngirnisbætur úr ríkissjóði til þeirra sem máttu sæta illri meðferð á stofnunum, sérskólum og heimilum á vegum hins opinbera breytt. Ráðherra er nú heimilt að víkja frá því skilyrði að könnun vistheimilanefndar liggi fyrir svo greiða megi sanngirnisbætur. Unnt er að hafa til viðmiðunar aðrar skýrslur sem varpa kunni ljós á málið.

„Þetta var einkum gert til að mæta fyrrverandi nemendum Landakotsskóla sem rekinn var af Kaþólsku kirkjunni. Hún skipaði á sínum tíma rannsóknarnefnd sem fór yfir viðbrögð kirkjunnar við ásökunum um að nemendur hefðu mátt sæta ofbeldi í skólanum, þar á meðal kynferðisofbeldi,“ greinir Halldór Þormar, lögfræðingur hjá Sýslumanninum á Norðurlandi eystra, frá.

Niðurstaða nefndarinnar var að allmargar frásagnir hefðu borist um ofbeldi og illa meðferð á nemendum og starfsmenn kirkjunnar hefðu ekki brugðist við þeim og í einhverjum tilvikum beitt þöggun.

Samkvæmt frétt í Fréttablaðinu í júní 2014 bauð kirkjan bætur frá rúmum 80 þúsund krónum og upp í 300 þúsund krónur.

Fólk sem sætti illri meðferð á vistheimilum ríkisins á síðustu öld fékk frá 400 þúsund krónum og upp í 6 milljónir í sanngirnisbætur frá ríkinu.

Svokölluð vistheimilanefnd afmarkaði könnun á Heyrnleysingjaskólanum við tímabilið 1947-1992. Árið 1947 tóku gildi fyrstu lögin um vernd barna.

„Nefndin taldi að með þau að leiðarljósi væri einfaldara en ella að skilgreina hvenær börnum væri misboðið auk þess sem erfiðara væri að afla upplýsinga eftir því sem fjær drægi samtímanum,“ segir Halldór.

Hann segir síðari mörkin, árið 1992, hafa verið ákveðin þar sem nefndin hafi litið svo á að það væri ekki hlutverk hennar að upplýsa einstök atvik sem gætu verið refsiverð. Þegar könnun nefndarinnar hafi hafist árið 2008 hafi öll möguleg brot verið fyrnd á grundvelli hegningarlaganna.

„Jafnframt taldi nefndin að með þessu yrði einfaldara að afla upplýsinga þar sem viðmælendur nefndarinnar gætu ekki bakað sér refsiábyrgð með því sem þeir ræddu við nefndina,“ segir Halldór.

Kona sem var nemandi í skólanum eftir 1992 og var synjað um greiðslu bóta höfðaði mál á hendur ríkinu vegna þessa. Samkvæmt dómi Hæstaréttar 17. desember síðastliðinn var afmörkun tímabilsins talin stangast á við lög þar sem nefndin hefði ekki umboð til þess auk þess sem í því fælist mismunun.

Halldór segir að í ljósi þessarar niðurstöðu sé nú kallað eftir bótakröfum frá þeim sem voru nemendur í skólanum fyrir árið 1947 og eftir árið 1992. Frestur til að lýsa kröfu er til 10. júní næstkomandi.