Kostar allt að níu milljarða að draga úr skerðingum

Kosta mun ríkið sjö til níu milljarða króna á ári að draga úr tekjutengingum almannatrygginga verði farið að tillögum nefndar um endurskoðun almannatryggingakerfisins.

Stefnt er að því að nefndin skili af sér tillögum í næsta mánuði. Nefndin leggur til að grunnlífeyrir, tekjutrygging og framfærsluuppbót verði sameinuð í eitt kerfi.

„Einföldun kerfisins mun fylgja nokkur kjarabót fyrir öryrkja og aldraða,“ segir Þorsteinn Sæmundsson, þingmaður Framsóknarflokksins og formaður nefndarinnar. 

Samkvæmt tillögunum verða tekjur vegna almannatrygginga ekki skertar umfram 45 prósent en nú er skerðing bóta allt að 100 prósent. „Að meðaltali eru aðrar tekjur að skerða rétt hjá almannatryggingum um 56 til 58 prósent,“ segir Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambands Íslands og einn nefndarmanna.

Þorsteinn segir að tillögurnar muni gera öryrkjum og ellilífeyrisþegum auðveldara að starfa. „Ellilífeyrisþegar verði þá virkir lengur á vinnumarkaði og þeir sem hafa skerta starfsgetu sæki í að vinna,“ segir hann.

„Það þarf samræmt átak mjög margra ef þetta á að geta orðið að veruleika,“ segir Þorsteinn. Til að mynda þurfi ríki, sveitarfélög og almennur vinnumarkaður að bjóða þessum þjóðfélagshópum upp á hlutastörf.

Einnig er stefnt að því að nefndin leggi fram tillögur um að örorkumatskerfið verði lagt niður en í stað þess tekið upp kerfi starfsgetumats. Þá fái þeir sem metnir eru með 50 til 75 prósenta örorku hálfar örorkubætur í stað mun lægri örorkustyrks nú.

Leggja á til að sá hluti tillagnanna sem fjallar um skerðingu almannatrygginga og starfsgetumat komi til framkvæmda á fjórum árum.

Nefndin leggur einnig til að lífeyrisaldur verði hækkaður en jafnframt gerður sveigjanlegri. Þannig muni lífeyrisaldurinn hækka úr 67 ára í 70 ára á 24 árum. Fyrstu 12 árin hækki lífeyrisaldurinn um tvo mánuði á ári en eftir það um einn mánuð á ári.

Þá verði hægt að flýta eða seinka töku lífeyris þannig að hægt verði að fara á eftirlaun á aldursbilinu 65 til 75 ára.

Ekki er ljóst hvaða áhrif það muni hafa á ríkissjóð að taka upp starfsgetumat og hækka lífeyristökualdur. Gylfi segir að sparnaður gæti hlotist af því að fleiri öryrkjar gætu farið undir 75 prósenta örorku. 

„Það væru kannski fleiri sem myndu sætta sig við hlutamatið og myndu þá vinna meira á móti,“ segir Gylfi.