Flatarmál og miðja Íslands

Að ákvarða flatarmál og miðju stórra landsvæða, eins og Íslands, er mjög áhugavert verkefni þar sem taka þarf afstöðu til nokkurra atriða og skilgreininga áður en lagt er af stað. Niðurstaðan veltur síðan á því hvaða skilgreiningar eru notaðar.

Í gegnum tíðina hefur flatarmálið verið reiknað út frá strandlínu sem er teiknuð upp eftir loftmyndum eða gervitunglamyndum. Um er að ræða flatarmál á ofanvarpi landsins þar sem ekki er tekið tillit til landslags. Sé tekið tillit til landslags verður flatarmálið breytilegt eftir því hversu nákvæmt landlíkan við notum. Í dag er þó í auknum mæli farið að notast við lidar/laser-mælingar úr flugvélum til að mæla strandlínu þar sem sérstakur geisli, sem getur mælt niður fyrir vatnsyfirborð, er notaður. Mælingar með þessum aðferðum eru mjög kostnaðarsamar og hefur þeim ekki verið beitt hér við land.

Stærsta atriðið sem þarf að skoða er skilgreining strandlínunnar. Er miðað við hæstu sjávarstöðu, meðalsjávarstöðu eða lægstu sjávarstöðu, eða er strandlínan teiknuð eins og hún kemur fyrir á viðkomandi myndum án tillits til sjávarfalla? Sé það gert má þó ætla að talan sé nokkuð nærri meðal sjávarstöðu þegar kemur að flatarmálsútreikningum. Hinsvegar er þessháttar strandlína ekki nothæf við mat á strandlínubreytingum á milli tímabila.

Munurinn á strandlínunni í hæstu og lægstu sjávarstöðu getur verið nánast enginn og upp í hundruð metra og fer hann eftir landslagi við ströndina á hverjum stað. Þetta atriði eitt og sér getur gefið mismun upp á tugi, jafnvel hundruð ferkílómetra.

Annað atriði sem skiptir miklu máli er aldur þeirra gagna sem notuð eru við að teikna strandlínuna, vegna þess að á mörgum svæðum á Íslandi er strandlínan síbreytileg. Stærstu áhrifavaldarnir þarna er landbrot og jökulframburður.

Ögn tæknilegra atriði sem skiptir máli er hvaða kortavörpun er notuð þegar flatarmálið er reiknað. Sú kortavörpun sem oftast er notuð á Íslandi varðveitir í raun aðeins lögun landsins, en ekki stefnur og stærðir. Réttara er því að notast við svokallaðar jafnflatar-kortavarpanir þegar reikna á flatarmál landsvæða nákvæmlega. Sé jafnflatarvörpun í stað hinnar hefðbundnu Lambert-vörpunar notuð, stækkar landið um u.þ.b. 1,7 ferkílómetra.

Eyjur og sker

Þá er einnig spurning hvort við tökum eyjarnar í kringum Ísland með inn í reikninginn og þá má velta upp þeirri spurningu hvað er eyja og hvað er sker.

Strandlína Landmælinga Íslands er skilgreind út frá hæstu sjávarstöðu og byggir á nýlegum gervitunglamyndum og loftmyndum. Samkvæmt þessari strandlínu er flatarmál meginlands Íslands um 102.593 ferkílómetrar sé flatarmálið reiknað með jafnflatarvörpun. Samanlagt flatarmál þeirra eyja sem eru stærri en 1 hektari er um 109 ferkílómetrar.

Miðað við þessi gögn þá er miðja landsins 64°59'10.4”N og 18°35'04.9”V og munar um 98 metrum frá því að Landmælingar Íslands reiknuðu hana fyrst árið 2005. Þó ber ekki að líta á þessa tölur sem heilagan sannleika þar sem strandlínan er háð þeim skilgreiningum og breytingum sem nefndar hafa verið hér að ofan.