Olweusaráætlunin til alls skólasamfélagsins!

Olweusaráætlunin gegn einelti og andfélagslegri hegðun er inni á 14. ári í grunnskólum vítt og breitt um landið. Í upphafi, haustið 2002, fóru 43 skólar af stað og tveimur árum síðar lögðu 25 skólar úr vör. Um 100 grunnskólar hafa tekið eineltisáætlunina upp eða fylgja henni að einhverju marki. Áhrifa hennar gætir miklu víðar, reyndar um allt skólakerfið.

Meginmarkmið áætlunarinnar er að fyrirbyggja einelti og skapa nemendum öryggi í skóla og utan skóla, efla traust milli skóla og heimilis til að efla velferð nemenda og að vinna rétt og markvisst í eineltismálum. Við segjum oft að 95% sé forvarnarstarf og 5% vinna í einstaka eineltismálum sem þurfa allan sinn tíma. Ábyrgð hinna fullorðnu er óskipt í öllum málum og gagnvart öllum nemendum. Þegar grunur vaknar um einelti fylgjum við ákveðinni forsögn í vinnslu slíkra mála.

Olweusaráætlunin skapar ramma um skólahald. Vakandi augu hinna fullorðnu, viðbragðsáætlun og sameiginleg aðkoma starfsmanna. Samhljómur er mikilvægur. Enginn veikur hlekkur og nemendur geta snúið sér til hvaða starfsmanns sem er. Það er nauðsynlegt. Nemendur eiga sinn trúnaðarvin og eiga að geta leitað til hvers sem er, gruni þá að einhverjum (kannski honum sjálfum) líði ekki nógu vel og sé að lenda í einhverju óþægilegu. Það þarf ekki að vera einelti. Það er okkar starfsfólks að taka við tilkynningu nemenda eða foreldra alvarlega, af fullum trúnaði og sýna börnum og foreldrum fullan skilning.

Heildstæð áætlun

Olweusaráætlunin er heildstæð áætlun sem nær til alls skólasamfélagsins. Rannsóknir leiða í ljós að þar sem eineltisáætlun er ekki heildstæð er líklegra að starfsfólk vanmeti þær erfiðu aðstæður sem nemendur kvarta undan. Þetta er þeirra upplifun. Við reynum að gera gott úr öllu en áttum okkur ekki á alvarleika málsins. Sýnum ekki þann myndugleika sem hinir fullorðnu þurfa að hafa. Hér er átt við framkomu hinna fullorðnu gagnvart þeim sem lenda í einelti og gagnvart meintum geranda.

Til þess að geta talist í hópi Olweusarskóla þurfa skólarnir að uppfylla ákveðin skilyrði. Meðal annars að allt starfsfólk læri saman, að verkefnastjóri sé til staðar, að bekkjarfundir (sem trúnaðarfundir nemenda) séu virkir og fastir í stundatöflu nemenda, að samskipti skóla við heimili byggist á trausti og trúnaði, að skólar leggi fyrir ítarlega könnun á einelti og aðstæðum nemenda á hverju ári og nýti sér niðurstöður til að bæta aðstæður enn frekar.

Við bjóðum nýja grunnskóla velkomna í Olweusaráætlunina. Við ætlum líka að beina áherslum að framhaldsskólunum að þessu sinni. Vitað er að nemendur sem eiga erfitt með að fóta sig í framhaldsnámi hafa margir lent í einelti. Í nýrri könnun um ástæður „brotthvarfs“ nemenda úr framhaldsskólum í Svíþjóð nefndu flestir nemendur – eða yfir helmingur allra – einelti sem helstu ástæðu þess að þeir hefðu hætt í skóla. Það verður spennandi að tengja grunnskóla og framhaldsskóla saman til að geta frekar unnið að því að hagur nemenda batni.

Árangur okkar í Olweusaráætluninni má skoða í ýmsu ljósi. Við höfum ekki síst fylgst með skólunum við hrun og þann tíma sem liðinn er frá 2007. Einelti hefur dregist saman um ríflega þriðjung í „Olweusarskólum.“ Þetta hefur tekist vegna þess að starfsfólk hefur lagt sig enn meira fram – þrátt fyrir samdrátt í skólum. Við eigum að vera stolt af því góða starfi sem unnið er í skólum landsins. Þó að árangurinn sé í raun frábær megum við ekki sætta okkur við annað en að einelti lækki enn frekar. Vanlíðan nemenda mælist ekki í meðaltali fjöldans. Velferð í skólum er velferð hvers og eins.