Farfuglar verpa fyrr með hlýnandi veðri

Varptími íslenska vaðfuglsins jaðrakans er að færast fram vegna hlýnandi veðurfars. Vitað var að þeir eru með afbrigðum heimakærir og stundvísir, en ný rannsókn sýnir að nýjar kynslóðir sækja hingað töluvert fyrr en áar þeirra.

Þetta sýna niðurstöður Tómas­ar G. Gunnarssonar, forstöðumanns Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Suðurlandi, og kollega hans við Háskólann í Austur-Anglíu (UEA). Þær renna stoðum undir þá kenningu að fuglar séu í sífellt meiri mæli að laga sig að loftslagsbreytingum. Stofn íslenska vaðfuglsins jaðrakans hefur verið vaktaður í um 15 ár og liggja þær rannsóknir þessum niðurstöðum til grundvallar.

„Það hefur verið vitað lengi að farfuglastofnar stjórnast bæði af atburðum á sumri og vetri, og eina leiðin til að skilja þetta samspil er að elta þá allt árið,“ segir Tómas, sem hefur rannsakað þennan stóra og fallega vaðfugl um langt árabil. Hann segir að verkefnið hafi notið þess að víða um Evrópu er fuglaáhugafólk sem lætur vita ef það sér merkta jaðrakana, en um tvö þúsund sjálfboðaliðar víða um Evrópu lögðu þessari tilteknu rannsókn lið.

Tómas segir að meginniðurstaðan sé að hver einstakur fugl fylgi nær ávallt sama mynstri; hann sæki á sama stað á sama tíma þrátt fyrir sveiflur í veðráttu. „En ungu fuglarnir, sem eru að fara í fyrsta skipti, ferðast fyrr að vori en ungfuglar fyrri árganga gerðu. Við hlýnandi veður hefur varptími jaðrakana færst fram. Árgangar fugla sem koma fyrr úr eggi ferðast fyrr til Íslands þegar þeir loks snúa aftur að 2-3 árum liðnum. Þeir halda sig svo við sama komutíma á fullorðinsaldri. Þannig hnikast komutíminn smám saman fram,“ útskýrir Tómas og bætir við: „Margar tegundir farfugla hafa svipaða lífshætti og jaðrakan. Við getum því gert ráð fyrir að þessar niðurstöður eigi við um margar tegundir farfugla,“ segir Tómas.

Þetta er í fyrsta skipti sem sýnt er fram á að varptími íslenskra farfugla er að færast fram. Það er nokkuð sem nágrannaþjóðir okkar hafa vitað í allnokkurn tíma, eða frá aldamótum.