„Ritstjórinn spurði hvort ég væri byrjaður að drekka“

Að kvöldi 23. janúar 1973 hafði fréttamaðurinn Árni Johnsen nýlokið vakt á Morgunblaðinu þegar síminn hringdi.

Á línunni var móðir Árna sem búsett var í Vestmannaeyjum og hafði tíðindi fyrir son sinn.

„Hún segir að það sé byrjað svolítið austur á eyju," segir Árni og hlær. „Mér átti ekki að bregða."

Árni segist hafa pantað flugvél um leið og þvínæst hringt í Styrmi Gunnarsson, ritstjóra Morgunblaðsins.

„Ég sagði honum að það væri byrjað að gjósa í Eyjum, það þyrfti að stoppa blaðið í prentun," segir Árni. Hann segir ritstjóra sinn hafa tekið erindinu fálega en þó tekið mark á sér.

„Þegar ég hafði lokið samtali mínu við Styrmi þá hringdi hann í Björn Jóhannsson fréttastjóra. Hann spurði Björn hvort að ég væri byrjaður að drekka," segir Árni og skellir upp úr.

Öllu vanur eftir tveggja ára dvöl í SurtseyEftir að gengið hafði verið úr skugga um að Morgunblaðið færi ekki strax í prentun hélt Árni til Vestmannaeyja.

„Ég var í fyrstu vélinni sem var komin út í Heimaey rúmlega hálftíma eftir að gosið byrjaði," segir Árni sem lét sér hvergi bregða við komuna þangað.

„Ég hafði náttúrulega búið í Surtsey. Var þar vaktmaður í tvö ár á meðan það var gos í eynni. Svo ég þekkti þetta allt saman þannig séð. Mér brá svo sem ekki," segir Árni sem bjó einn í rannsóknarhúsi á eyjunni auk þess sem vísindamenn voru reglulegir gestir.

Gosið í Surtsey stóð yfir í á fimmta ár og var Árni vaktmaður á eyjunni síðustu tvö árin.

„Það var rosalega sérkennilegur tími," segir Árni.

Einstaka menn þoldu ekki að koma aftur til EyjaAllir fimm þúsund íbúar Heimaeyjar þurftu frá að hverfa í gosinu. Árni segir aldrei hafa komið annað til greina hjá móður sinni og fjölskyldu en að snúa aftur að gosi loknu.

„Það stóð aldrei neitt annað til," segir Árni og bendir á að til undantekninga hafi heyrt ef fólk var hrætt.

„Það voru einstaka, örfáir, taldir á fingrum annarrar handar, sem þoldu ekki að koma til Eyja lengi vel. Þeir urðu bara veikir þegar þeir komu heim," segir Árni.

„Það var ekki eins og Mundi heitinn í Draumbæ. Ég kom með hann heim, gamlan jaxl. Þegar við keyrðum niður í bæinn og horfðum á Eldfellið sagði Mundi: „Helvítis glás er af koksi hér"," segir Árni og hlær.

Árni tekur þátt í hátíðarhöldum Eyjamanna í kvöld í tilefni þess að fjörutíu ár eru liðin frá gosinu í Heimaey. Tala Vestmannaeyingar um Þakkargjörðahátíð og hefur afmælinu verið fagnað í Eyjum í dag ásamt því sem blysför verður úr Landakirkju niður að höfn í kvöld. Þar mun biskup Íslands fara með bæn.

*Koks er efni sem situr eftir þegar kol eru hituð án þess að súrefni komist þar að, hreinna og léttara eldsneyti en kol.