Bankar áhrifavaldar á olíumarkaði

Tvö af þremur stærstu olíufélögum landsins hafa lent í fangi viðskiptabanka sinna á undanförnum árum. Það þriðja á í rekstrarerfiðleikum og er í viðræðum um fjárhagslega endurskipulagningu. Fréttablaðið heldur áfram umfjöllun sinni um samkeppnismarkaði eftir hrun.

Olís tapaði 66 milljónum króna í fyrra og skuldaði 15,1 milljarð króna um síðustu áramót. Fyrirtækið á í viðræðum við viðskiptabanka sinn, Landsbankann, um fjárhagslega endurskipulagningu og vafi kann að leika um rekstrarhæfi fyrirtækisins. Eigið fé Olís var jákvætt um 1,4 milljarða króna í lok árs 2010. Samkvæmt honum var þó tæplega 1,4 milljarða króna krafa á móðurfélag Olís, FAD 1830 ehf., eignfærð líkt og hún væri innheimtanleg. Eiginfjárstaða móðurfélagsins er neikvæð og mikil óvissa ríkir um endurgreiðslu kröfunnar. Auk þess var lán upp á um tvo milljarða króna á gjalddaga í maí síðastliðnum. Olís hefur verið að reyna að semja um framlengingu á því láni, enda ekki til fé til að greiða það. Olís gjaldfærir heldur ekki 560 milljóna króna stjórnvaldssekt sem sett var á fyrirtækið vegna olíusamráðsins vegna þess að stjórn Olís hefur hafið málsókn til að reyna að fá henni hnekkt. Ef allt ofangreint fer ekki eins og stjórn Olís vonar að þau mál fari er eigið fé félagsins neikvætt.

Móðurfélag Olís hefur ekki skilað ársreikningi frá árinu 2007. Eigendur þess eru Einar Benediktsson og Gísli Baldur Garðarsson.

Gengismunur tryggði hagnaðGamli Glitnir fékk Skeljung í fangið eftir að bankinn sölutryggði fyrirtækið í heild sinn fyrir Fons, félag Pálma Haraldssonar, fyrir 8,7 milljarða króna í desember 2007. Í ágúst 2008 seldi bankinn 51% hlut fyrir um 1,5 milljarða króna, samkvæmt heimildum Fréttablaðsins. Kaupendur voru hjónin Svanhildur Nanna Vigfúsdóttir og Guðmundur Þórðarson og viðskiptafélagi þeirra, Birgir Þór Bieltvedt.

Eftir bankahrun var 49% eignarhlutur bankans fluttur inn í dótturfélagið Miðengi og settur í opið söluferli í nóvember 2009. Í júní í fyrra keypti síðan Svanhildur Nanna eignarhlutinn og í sumar keyptu þau hjónin Birgi út. Svanhildur Nanna og Guðmundur eiga fyrirtækið því að fullu.

Samkvæmt nýjasta ársreikningi Skeljungs var velta fyrirtækisins 26,4 milljarðar króna í fyrra og hagnaður 824 milljónir króna. Ástæða hans er gengismunur vegna leiðréttingar á höfuðstóli lána Skeljungs sem voru í erlendri mynt sem lækkaði erlend lán fyrirtækisins um 1,1 milljarð króna. Alls skuldaði Skeljungur 13,7 milljarða króna um síðustu áramót. Í lánasamningum fyrirtækisins eru skilyrði varðandi eiginfjárstöðu, skuldsetningu og lausafjárstöðu. Skeljungur uppfyllti öll skilyrðin í lok síðasta árs. Íslandsbanki, viðskiptabanki fyrirtækisins, á allsherjarveð í skammtímakröfum og vörubirgðum Skeljungs fyrir 8,3 milljarða króna og í varanlegum rekstrarfjármunum að fjárhæð 2,7 milljarðar króna.

Miklum skuldum breytt í hlutaféN1 er líkast til með sterkustu stöðu allra olíufélaganna á markaði í dag. Í apríl 2011 náðist samkomulag milli lánardrottna N1, Umtaks (eiganda fasteigna sem hýsa starfsemi N1) og BNT (móðurfélags N1 og Umtaks) um að breyta stórum hluta af skuldum samstæðunnar í hlutafé. Skuldir whennar námu að minnsta kosti um 60 milljörðum króna á þeim tímapunkti en eftir endurskipulagningu voru langtímaskuldir sameinaðs N1 og Umtaks um 8,5 milljarðar króna. N1 hafði tapað 11,8 milljörðum króna á árinu 2010 og eigið fé fyrirtækisins var neikvætt um 5,2 milljarða króna.

Stærstu lánardrottnar N1 og BNT voru skilanefnd Glitnis og Íslandsbanki en Arion banki var stærsti lánardrottinn Umtaks. Þessir aðilar urðu því stærstu eigendur hins sameinaða fyrirtækis. Í kjölfarið fór af stað valdabarátta á meðal eigendanna, sem endaði með því að Framtakssjóður Íslands (FSÍ) keypti stærstan hluta af eign Íslandsbanka og gamla Glitnis í N1 og gerði samkomulag um meirihlutaeign með Íslandsbanka og nokkrum lífeyrissjóðum. Við það einangraðist Arion banki sem minnihlutaeigandi með sinn 39% eignarhlut, við litla hrifningu stjórnenda bankans. Leyst var úr deilunni í lok september með því að FSÍ keypti eignarhlut Arion banka fyrir ótilgreinda upphæð. Við sama tækifæri var tilkynnt að N1 yrði skráð á markað ekki seinna en á miðju ári 2013.

Fjórði aðilinn á olíumarkaðinum er Atlantsolía, sem hefur skilað tæplega milljarði í hagnað á árunum 2009 og 2010. Helstu eigendur fyrirtækisins eru Guðmundur Kjærnested og Brandon C. Rose.