Skoðun

"Ég er hjá Strawberries"

Fríða Rós Valdimarsdóttir skrifar
Síðasta sumar var ég á ferð með strætó. Í vagninum voru um tíu manns og fyrir framan mig sat ellefu ára strákur. Þegar við keyrðum fram hjá Ráðhúsi Reykjavíkur og beygðum inn á Lækjargötu hringdi sími stráksins. Strákurinn svaraði og sagði svo hátt og snjallt, með hálfgerðum sakleysissvip: „Ég er hjá Strawberries." Ég vissi ekki hvort ég ætti að byrja að gráta eða hlæja. Það fer svo sem ekki fram hjá neinum framhliðin á strippstaðnum Strawberries. Stórt jarðaber sleikt af risatungu fyllir glugga staðarins. Nemendur Menntaskólans í Reykjavík stara beint á þetta þegar þeir ganga út úr skólanum sínum. Og þessi ellefu ára nefndi ekki Lækjargötu, Lækjartorg, miðbæinn, MR eða tjörnina þegar hann þurfti að staðsetja sig í miðborginni. Nei, það virtist vera eðlilegast fyrir ellefu ára strákinn að staðsetja sig út frá strippstað.

Árið 2010 voru sett lög sem banna veitingastöðum að hagnast á nekt starfsmanna sinna. Bannið er ekki sett út í bláinn, heldur byggist á margra ára rannsóknum og reynslu af starfsemi slíkra staða. Reynsla hérlendis og erlendis bendir til þess að strippstaðir stuðli ekki aðeins að hvers kyns misnotkun á bágri stöðu fólks heldur séu þeir einnig gróðrarstía mansals.

Alþjóðleg barátta gegn verslun með fólk hefur átt sér stað um áratuga skeið. Árið 2000 urðu nokkur þáttaskil þegar samþykkt var ítarleg bókun við samning Sameinuðu þjóðanna með það að markmiði að berjast gegn mansali með sérstakri áherslu á konur og börn, en konur og börn eru yfirgnæfandi meirihluti þolenda mansals í heiminum. Bókunin, sem gengur undir nafninu Palermóbókunin, er talin marka stórt spor vegna þess hve gagnleg hún hefur reynst sem verkfæri til að uppræta mannréttindabrot.

Á síðasta ári féll í fyrsta skipti hér á landi dómur í mansalsmáli og var það mál hrottalegt í alla staði. Þó er óvarlegt að miða mansal eingöngu við svo þrönga birtingarmynd. Það þarf ekki hlekki eða aðrar sýnilegar líkamlegar hömlur til að halda þolanda í heljargreipum og ánauð mansals. Þolendur mansals eru oftast frjálsir ferða sinna í daglegu lífi þó að einhverjum sé haldið einangruðum.

Aðgerðaráætlun félagsmálaráðuneytisins sem kynnt var í mars 2009 skilgreinir mansal sem að „útvega fólk, flytja það eða færa til, halda því eða taka við því í því skyni að notfæra sér það og það er gert með hótunum, valdbeitingu eða annars konar nauðung". Fólk er flutt mansali til að anna eftirspurn eftir þjónustu eða þörfum, án þess að tekið sé tillit til mannréttinda viðkomandi. Til að hámarka ágóða þeirra sem stunda mansal er öllum brögðum beitt. Mansal er ekki útlenskt vandamál heldur fyrirfinnst það einnig hér á Íslandi. Ein skýrsla hefur verið unnin um umfang mansals hér á landi, „Líka á Íslandi: rannsókn á eðli og umfangi mansals" og hægt er að lesa hana í heild sinni á heimasíðu Rauða kross Íslands.

Síðan Alþingi setti strippstaðabannið hefur Ísland ítrekað fengið hrós í erlendum fjölmiðlum vegna þess hugrekkis sem stjórnvöld sýndu með að ganga skrefi lengra en önnur lönd í baráttunni við mansal. Nú eru jafnvel teikn á lofti um að önnur ríki muni feta í okkar fótspor og farið er að tala um „íslensku leiðina".

Margt bendir þó til að lögreglu takist ekki sem skyldi að vinna gegn strippstöðum. Ef löggæslan væri að sinna slíkri skyldu sinni myndi barn ekki þurfa að styðjast við jarðarberjastaðinn sem kennileiti í miðborg Reykjavíkur. Ég vona að næst þegar þessi strákur lendir í sömu aðstæðum að hann muni frekar horfa fram fyrir sig og segjast vera alveg að koma að Lækjartorgi.


Tengdar fréttir

Saman erum við STERK gegn vændi

Þrátt fyrir að langflestir karlmenn kaupi aldrei vændi er vændismarkaðurinn stór hér heima og erlendis. Norrænar rannsóknir sýna að 14% danskra karla og 13% norskra karla 18 ára og eldri kaupi eða hafi keypt vændi einhvern tímann á ævinni. Svipaðar tölur voru einnig í Svíþjóð áður en Svíar bönnuðu vændiskaup 1999.

Heimilisfriður

Heimili á að vera griðastaður barna, staður þar sem þau finna til öryggis, líður vel og njóta uppbyggilegra samvista við sína nánustu. Stærstur hluti barna á Íslandi býr við þær aðstæður en ætla má að a.m.k. tvö þúsund börn hér á landi njóti ekki þessara sjálfsögðu mannréttinda. Það eru börnin sem eru vitni að ofbeldi innan veggja heimilis, oftast af hálfu föður eða stjúpa gegn móður.

Sniðugar nauðganir

Fyrir mörgum árum var ég skiptinemi við háskóla í Madríd þar sem ég bjó í tæpt ár. Eitt sinn var mér boðið á kynningarkvöld á skemmtistað í miðborginni þar sem ætlunin var að skiptinemarnir hittust og kynntust betur. Allir fengu afhenta stóra límmiða með nafni og heimalandi til að líma á bringuna. Við drukkum og ræddum heimsmálin, dönsuðum og skemmtum okkur þangað til fleira fólk tók að fylla skemmtistaðinn. Hópurinn minn hafði tvístrast en ákveðið að hittast á bar neðar í götunni. Ég ákvað að bregða mér fyrst á salernið. Það var upptekið. Á meðan ég beið á ganginum fóru framhjá mér þrír menn í hóp. Sá fremsti þeirra gjóaði á mig augunum þegar hann gekk hjá, staðnæmdist og sneri aftur til mín.

Um „sanna“ karlmennsku

Í byrjun árs fór ég í ræktina, nokkrum kílóum of þungur, með ipodinn stútfullan af fyrirlestrum frá ýmsum þeim frumkvöðlum sem vefsíðan TED (www.ted.com) hefur upp á að bjóða, ákveðinn í að læra eitthvað. Auk þess að læra það að líkamsræktarstöðvar landsins eru troðfullar í janúar hlustaði ég á einn magnaðasta fyrirlestur sem ég hef nokkurn tímann heyrt og öðlaðist í framhaldinu dýrmæta vitneskju. Ég hef hlustað á hann reglulega síðan, hugsað mikið um og kynnt mér boðskapinn og minnst á hann í spjalli við mann og annan.

Varúð! – ég elska þig

Við konur erum aldar upp við ýmis konar leiðbeiningar um hegðun sem á að draga úr líkunum á því að karlar beiti okkur ofbeldi. Við eigum sérstaklega að passa okkur utandyra og á ókunnum stöðum, ekki vera einar á ferli eftir að skyggja tekur en heldur ekki þiggja fylgd ókunnugs manns. Við skulum forðast að klæða okkur á þann hátt að það gæti misskilist sem auglýsing eftir kynferðislegri athygli og kynlífi, ekki vera of drukknar innan um annað fólk, ekki kærulausar, ekki daðra við menn og gefa í skyn að við séum með kynlíf í huga ef við erum það ekki og alls ekki skipta um skoðun á því hvort við séum með kynlíf í huga hafi það verið raunin.

„Æ, hann er bara skotinn í þér“

Hver þekkir ekki þennan gamla frasa? Ég get sjálf ekki talið á fingrum annarrar handar hversu oft þetta var sagt við mig sem barn. Þegar ég heyrði þessi orð út undan mér á leikskólalóð fyrir stuttu tók hjartað í mér kipp og sú hugsun læddist að mér að í raun lýsir þessi setning og viðhorfin sem hún sýnir vel þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir þegar kemur að ofbeldi karla gegn konum.

„Segðu frá“

Heilsufar okkar og heilsufarsleg vandamál geta sagt mikla sögu, sögu um það sem við höfum upplifað á lífsleiðinni og það sem markað hefur spor í tilfinningar okkar og heilsufar. Rekja má marga sjúkdóma og heilsufarsleg vandamál til fyrri sálrænna áfalla eða erfiðleika í lífinu, áfalla eins og ofbeldis. Þessi saga okkar getur verið sérstaklega mikilvæg ef erfið lífsreynsla er bæld niður í mörg ár, jafnvel margra áratugi, ekki sagt frá og ekki unnið úr þeim tilfinningum sem geymdar eru innra. Þá tekur líkaminn að sér að „segja frá“ með því að þróa alls konar einkenni út frá sársaukafullu reynslunni og bældu minningunum.

Er húsfriður ein mannarættur?

Spurningin útleggst á íslensku sem „Er heimilisfriður mannréttindi?“. Kvinnuhúsið í Færeyjum, sem er athvarf fyrir konur og börn sem búa við ofbeldi á heimilum, spurði þessarar spurningar fyrir nokkrum árum í auglýsingaherferð gegn kynbundnu ofbeldi. Spurningunni má hiklaust svara játandi. Þótt skammt sé liðið síðan litið var á ofbeldi í nánum samböndum, oftast karla gegn konum sínum og jafnvel börnum, sem einkamál er nú almennt litið svo á að ríki beri samfélagslega ábyrgð gagnvart þeim glæp sem ofbeldi á heimilum er.

Mest lesið


Skoðun

Sjá meira


×

Mest lesið