Heyrir almannaútvarp sögunni til?

Í grein í Fréttablaðinu 24. febrúar fjallar Pétur Gunnarsson, rithöfundur, um hugmyndir sem ég hef sett fram um almannaútvarp. Þótt mér finnist Pétur stríða við annað en skoðanir mínar kann ég honum þakkir fyrir að halda áfram vangaveltum um þessi mál.

Í erindi sem ég hélt við Háskólann á Akureyri 17. febrúar komst ég að þeirri niðurstöðu að stjórnvöldum bæri að aðskilja útvarp og sjónvarp í þeim tilgangi að jafna stöðu þeirra sjónvarpsstöðva sem hér eru reknar og tryggja rekstur útvarpsrásanna með viðunandi hætti. Færði ég rök fyrir því að Sjónvarpið hefði enga þá menningarlegu sérstöðu sem réttlætti ríkisrekstur, hvert sem formið væri en hins vegar hefði Rás 1 og reyndar Rás 2 tekist með ágætum, við erfiðar aðstæður, að sinna hinu þríþætta hlutverki sínu að mennta, skemmta og fræða. Þá ályktun dró ég af samanburði á útvarpsrásum RÚV við aðrar útvarpsrásir og –stöðvar á Íslandi, á Norðurlöndum og í Þýskalandi og samanburði á Sjónvarpinu við Stöð 2 og norrænar og þýskar sjónvarpsstöðvar. Niðurstaða mín var í stuttu máli sú að eðlilegt væri að hluti af þeim fjármunum sem nú fara til reksturs Sjónvarpsins yrði settur í sjóð til að fjármagna einstaka framleiðsluþætti. Þær sjónvarpsstöðvar sem gætu sótt í þennan sjóð þyrftu að skuldbinda sig til að halda úti dagskrá sem stæðist ákveðnar gæðakröfur. Það má sjá fyrir sér ýmsar útfærslur á þessu fyrirkomulagi og óþarfi að hrökkva í baklás þótt viðraðar séu hugmyndir sem gætu stuðlað að lausn þess vanda sem óneitanlega fylgir rekstri ríkisfjölmiðils í samkeppnisumhverfi.

Ef Rás 1 og Rás 2 eru skoðaðar sést strax að þær eiga ekki við sambærilegan réttlætingarvanda að stríða og Ríkissjónvarpið. Þrátt fyrir að nær aldarfjórðungur sé liðinn frá því að fyrsta einkarekna útvarpsstöðin hóf útsendingar hefur sérstaða Rásar 1 sem menningarstofnunar haldist og Rás 2 fylgir fast á eftir á sínu sviði. Með því að aðskilja útvarps og sjónvarpshluta RÚV mætti tryggja viðgang rásanna sem fyrir eru og bæta þeirri þriðju við sem löngu er orðið tímabært. Líklega er reksturinn á Rás 1 og Rás 2 einstakur í samanburði við sambærilegar stofnanir hvar sem er í heiminum og geta Íslendingar verið stoltir af. Þess ber að geta að aðskilnaður útvarps og sjónvarps myndi geta tryggt útvarp allra landsmanna, endurreisn landshlutastöðvanna og fréttastofu Útvarpsins.

Ég sé að Pétur er sammála mér um hættuna sem íslensku samfélagi stafar af veikburða fjölmiðlum. Ég hvet Pétur og alla þá sem láta sér annt um menningarlega velferð þjóðarinnar að takast efnislega á við hugmyndir um frjálsa fjölmiðlun á Íslandi hvaðan sem þær eru sprottnar.

Höfundur er aðjúnkt við Háskólann á Akureyri.