Ábyrgð eða ógæfa

Æ fleirum er að verða ljóst hversu stórt óheillaspor stóriðjustefnan er og afleiðingar hennar fyrir þjóðina um langa framtíð. Stöðugt fleiri gera sér grein fyrir þeim mikla „fórnarkostnaði” sem felst í náttúruspjöllunum. Sívaxandi er sá fjöldi sem gerir sér grein fyrir þeirri skammsýni sem ráðið hefir gerðum núverandi forystumanna.

Fjöldi greina hefir birst að undanförnu í dagblöðum þar sem deilt er á stjórnvöld í þessu máli. Eg leyfi mér að nefna nokkur dæmi sem menn ættu að kynna sér sem best. Mörður Árnason birti í Blaðinu 19. janúar sl. grein undir fyrirsögninni „Stóriðjuákvæðið: Ekkert pláss fyrir stækkun í Straumsvík.” Ómar Ragnarsson kvaddi sér hljóðs í Morgunblaðinu 15. janúar sl. undir yfirskriftinni „Þegar grímunni allri er svipt af.” Ólafur Hannibalsson gerði stóriðjumálunum góð skil í Fréttablaðinu 24. janúar í greininni „Álsýn – tálsýn.”

Enn vil ég nefna grein Björns Gunnars Ólafssonar í Morgunblaðinu 18. janúar: „Eru álver besti kosturinn til orkunýtingar?” Þar segir hann m.a.: „Engar sannanir hafa komið fram hér á landi um að viðunandi arðsemi fáist með því að framleiða orku fyrir álver ... Árin 2003 og 2004 var framlag álframleiðslu til vergrar landsframleiðslu aðeins um 1,4% að meðaltali. ... formaður OR harmaði að ekki væri hægt að leggja pípur og lagnir í jörð – orkuverðið leyfði það ekki. Ef svo er, þá sýnir það einungis að of snemmt er að selja þessa orku.” Allt er þetta hárrétt athugað og sýnir ljóslega að Íslendingar selja sína orku á útsöluverði í samkeppni við lönd þriðja heimsins.

Fjölþjóðhringarnir, að margir telja með stuðningi Alþjóðabankans, stýra hagkerfum landa þriðja heimsins þannig að þau verði sem háðust einni tegund frumvinnslu, kaffi í einu landinu, kakó í öðru o.s.frv. Síðan stýra þeir heimsmarkaðsverðinu og gera löndin með þessu móti háð sér og raunverulega ósjálfbjarga.

Einnig þannig reyna íslensk stjórnvöld að stýra hagkerfinu hérlendis og það algjörlega að óþörfu. Hagfræðilega er rafmagn bara ein tegund hráefnis til framleiðslu á einni og sömu vörutegundinni og sú framleiðsla er alfarið í höndum erlendra auðhringa. Öllum ætti að vera ljóst að slíkt getur aldrei samrýmst efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Hvað skyldi mönnum koma til?

Um þetta segir Björn G. Ólafsson stjórnmálahagfræðingur réttilega:

„Í þróuðum hagkerfum fer hlutfallslegt mikilvægi frumvinnslugreina ört minnkandi. ... Verð ákveðst á heimsmarkaði og er mjög sveiflukennt. ... Í upphafi síðustu aldar var lögð mikil áhersla á frumframleiðslugreinar sem tæki til hagþróunar. Oft urðu náttúruauðlindir ofnýttar fyrir vikið án þess að örva vöxt í öðrum hlutum hagkerfisins. Í stað frumvinnslugreina er efling úrvinnslu- og þjónustugreina nú talin betri leið til að auka fjölbreytni í atvinnulífi og minnka hagsveiflur.”

Fyrir nokkrum árum dreifði íslenska ríkisstjórnin pésa nokkrum um víðan völl erlendis þar sem Ísland var auglýst og sérstaklega bent á lágt orkuverð og lítið eftirlit með umhverfismálum fyrirtækja. Þessi bæklingur var á ensku og honum ekki ætlað að koma fyrir augu manna hér innanlands.

Auðhringarnir tjalda ekki til einnar nætur. Þeir heimta lágt orkuverð bundið til langs tíma. Síðan reisa þeir kröfu um stækkun og hóta að fara burt ef ekki er á það fallist. Við eigum að taka Alcan á orðinu. Því fyrr sem þeir pakka saman í Straumsvík þeim mun betra.

Höfundur er jógakennari.