51% námslána er styrkur

Samkvæmt síðustu útreikningum Ríkisendurskoðunar er framlagsþörf Lánasjóðs ísl. námsmanna 51% af áætluðum útlánum. Ríkissjóður þarf þannig árlega að leggja LÍN til 51 krónu fyrir hverjar 100 krónur sem sjóðurinn lánar námsmönnum. Þetta er nauðsynlegt til að standa undir kostnaðinum sem fylgir félagslegu hlutverki sjóðsins. Stærsti kostnaðarliðurinn er niðurgreiðsla á vöxtum en námslánin eru verðtryggð, en vaxtalaus á námstíma og með 1% vöxtum að námi loknu. Í stað núverandi lánskjara gætu ríkissjóður og LÍN boðið námsmönnum að þiggja 51% aðstoðarinnar sem styrk og eftirstöðvarnar sem lán á markaðskjörum. Fjárhagslega kæmi dæmið eins út.

Samfylkingin leitast við að bjóða betur en aðrir í lánasjóðsmálum, sbr. nýlegan pistil Björgvins G. Sigurðssonar, þingmanns. Tillögurnar vekja á hinn bóginn fleiri spurningar en þær svara. Þannig er t.d. lagt til að ef námsmaður lýkur lokaprófum á tilskildum tíma breytist 30% af upphæð námslána í styrk. Að óbreyttu myndi þessi tillaga hækka þörf á árlegu framlagi úr ríkissjóði um 1,5 milljarð króna. Er þetta skynsamleg forgangsröðun við ráðstöfun fjármuna? Hvaða forsjárhyggja er það að vilja skilyrða styrkinn með „lokaprófum á tilskildum tíma"? Og hvers vegna vill Samfylkingin minnka vægi félagslega tillitsins á endurgreiðslutíma námslánanna? Eitt af aðalsmerkjum íslenska námslánakerfisins er félagslegt tillit bæði á námstíma og að námi loknu.

Samfylkingin vill líka afnema ábyrgðarmannakerfið og klifar á því að menn hafi vegna þess orðið að hverfa frá námi. Fylgjast menn ekki með breytingum sem gerðar eru á reglum sjóðsins? Í tæp þrjú ár hafa námsmenn getað tryggt lánin sín með bankaábyrgð. Um 5% lánþega hafa valið þá leið. Hverjir eru þá eftir? Gjaldþrota einstaklingur getur fengið námslán ef hann tryggir námslán sitt með tveimur ábyrgðarmönnum. Vill Samfylkingin afnema það fyrirkomulag?

Undir forystu Þorgerðar K. Gunnarsdóttur, menntamálaráðherra, hafa náðst fram margvíslegar úrbætur í málefnum LÍN í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Yfirveguð forgangsröðun, náið samráð við námsmannahreyfingarnar og víðtæk samstaða hefur einkennt þessar úrbætur. Í stað yfirboða og vanhugsaðra tillagna er það von mín að umræðan um LÍN verði málefnaleg.

Höfundur er bæjarstjóri og formaður stjórnar LÍN.