„Vitum ekki hundrað prósent hvað er í þessu“

Helena Líndal, forstöðumaður eitrunarmiðstöðvar Landspítalans, ræddi málin í Bítinu á Bylgjunni í morgun. Töluverð aukning verður alltaf á símtölum í kringum hrekkjavöku og þá mælir Helena ekki með því að gefa börnum ákveðin barnavítamín sem líta út eins og nammi. Hún segir algengustu símtölin berast vegna barna undir fjögurra ára að aldri. 

„Þau komast kannski í hreinsiefni á heimilinu eða jafnvel lyf og þá er hringt til að athuga hvað sé hægt að gera. Þá fær fólk á hreint hvort þetta sé hættulegt eða hvort barnið þurfi að komast til læknis. Við metum hvort það sé hægt að meðhöndla þetta heima eða hvort það þurfi að kalla barnið inn til okkar,“ segir hún og tekur fram að um fimmtán prósent símtala endi með því að viðkomandi er vísað á bráðamóttöku.

Ekki hægt að treysta gervigreindinni í blindni

Eitrunarmiðstöðin er staðsett í Fossvoginum og er samstarf á milli lyfjaþjónustunnar og bráðamóttökunnar. Ráðgjöf er veitt allan sólarhringinn, alla daga vikunnar, í síma 543 2222. 

Helena ítrekar mikilvægi þess að leita réttra upplýsinga á réttum stað. Ekki sé hægt að treysta leiðbeiningum gervigreindarinnar í blindni.

„Við vorum að hugsa hvort það gæti verið að fólk sé að nota gervigreindina til þess að finna lausnir á sínum hugsanlegu eitrunarvandamálum. Það eru ekki nægilega góðar leiðbeiningar sem eru þar. Kollegi minn í Eistlandi prófaði að setja inn eitrunarspurningu varðandi efni sem getur valdið eitrun. Hún byrjaði að setja það inn á eistnesku í ChatGPT og fékk eitt svar þar um hvað ætti að gera. Síðan setti hún það inn á rússnesku og fékk allt aðrar leiðbeiningar. Þannig ég vara við því að fólk noti gervigreindina og taki hana bókstaflega,“ segir hún og ítrekar mikilvægi sérfræðinga. 

Hún tekur fram að á Landspítalanum starfi virkilega fært sérmenntað starfsfólk. Þau hafi aðgang að þremur gagnagrunnum sem séu allir gagnrýndir og traustverðugir með réttar upplýsingar. Spurð hvort hún hafi orðið vör við það að fólk nýti gervigreindina hér á landi í stað þess að leita til sérfræðinga segir hún:

„Það er kannski bara núna síðustu tvær vikur sem við erum að fá fleiri símtöl þar sem fólk segir okkur að það hafi notað gervigreindina og hún hafi sagt því að hringja í okkur,“ segir Helena sem segir það jákvætt að tæknin vísi á Landspítalann.

Sveppatínsla, barnavítamín og squishy toys

Efni símtalanna sé gjarnan árstíðarbundið. Miðstöðinni berast til að mynda þó nokkur símtöl um þessar mundir vegna tínslu sveppa og þá eykst tíðni símtala í kringum hrekkjavöku.

„Við sjáum alltaf toppa í júlí. Við segjum í gamni, því það er nú ekki vísindalega sannað, að það sé vegna þess að leikskólarnir eru lokaðir og öll börn meira inni á heimilunum. En eins og með hrekkjavökuna þá fáum við alltaf aukasímtöl út af þessum glow-sticks. Þau eru að brotna og krakkarnir eru að beygja þetta í sundur. Þetta er þá að fara í augun á fólki og jafnvel upp í munn. Símtölin fara svolítið eftir því sem er í gangi í þjóðfélaginu á hverjum tíma,“ segir hún og heldur áfram:

„Við erum búin að fá fullt af símtölum út af þessum squishy toys. Við verðum vör við allt nýtt sem kemur á markað.“

Getið þið vitað hvað er í þessum Squishy toys?

„Nei, við getum ekki vitað það en við getum hjálpað fólki að veita fyrstu hjálp og sagt því hvað það eigi að gera. Við vitum ekki hundrað prósent hvað er í þessu. Þetta getur verið sýra eða basi þannig þetta getur brennt eða valdið ertingu eða ofnæmisútbrotum, ógleði og uppköstum. Það er ýmislegt sem getur komið fram.“

Getur þetta verið hættulegt?

„Við höfum ekki orðið vör við það að það hafi verði alvarlegur skaði sem hefur hlotist af þessu. Þegar við erum ekki hundrað prósent viss um hvaða efni er að ræða þá hringjum við oft aftur eftir hálftíma og spyrjum hvort það séu komin einhver einkenni.“

Hún minnist þess þegar að nikótínpúðarnir komu aftur á markað fékk eitrunarmiðstöðin heilan helling af símtölum. 

„Alltaf þegar eitthvað nýtt kemur þá verður eitthvað barn einhvers staðar sem því miður kemst í hlutinn. Núna nýlega vorum við til dæmis að setja okkur inn í, það er komið fullt af barnavítamínum sem líta út eins og nammi og við mælum ekki með að fólk kaupi þau. Þau eru kannski sykurhúðuð og tveggja ára barn getur náttúrulega alls ekki greint á milli þess sem við köllum nammi eða vítamín. Við erum að fá símtöl þar sem lítil börn eru að borða kannski tuttugu til 30 hylki.“