Skatt­greiðendur eigi fullan rétt á svörum

„Við styrktum 7.200 bifreiðar, réðumst í stærsta jarðhitaleitarátak á öldinni, hjálpuðum garðyrkjubændum um allt land að gera gróðurhúsin sín skilvirkari með LED-væðingu og við settum milljarða í bætta orkunýtni hjá fyrirtækjum og fleiri verkefni. 

Allt þetta til samans sparaði hagkerfinu 23 milljónir olíulítra og 59 gígavattstundir af raforku.“ Þetta sagði Vilhjálmur Hilmarsson, formaður stjórnar Loftslags- og orkusjóðs, í Bítinu á Bylgjunni.

Raforkusparnaðurinn vegna styrktra verkefna árið 2025 samsvari árlegri rafmagnsnotkun 15.000 heimila.

„Ef við skoðum markaðsvirði þessa sparnaðar sem sjóðurinn keypti á árinu, þessar 23 milljónir olíulítra og 59 gígavattstundir, þá erum við að meta sem svo að þetta sé svona áttfalt á við kostnað sjóðsins. Í þessu felst ábatinn af aðgerðunum.“ 

Sjóðurinn skuldbatt sig til að styrkja verkefni fyrir 10,4 milljarða króna árið 2025. 

Langmest, eða 81 prósent, var vegna kaupa á bifreiðum og hjólum. Sjóðurinn styrkir meðal annars kaup einstaklinga á nýjum rafmagnsbílum og fyrirtækja á hópferða- og vörubifreiðum. 

Einnig er hægt að sækja um styrki fyrir ýmis önnur verkefni tengd orkuskiptum og auglýsir Loftslags- og orkusjóður nú styrki til uppbyggingar hleðslustöðva fyrir rafmagnsbíla við fjölbýlishús.

Þurfa samt að skera niður

Loftslags- og orkusjóður varð til árið 2024 með sameiningu tveggja sjóða og var 2025 fyrsta heila starfsár sjóðsins. Honum er ætlað að styrkja verkefni sem miða að því að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis á Íslandi og auka hlut innlendra endurnýjanlegra orkugjafa. 

Sjóðurinn styður einnig verkefni sem er ætlað að stuðla að orkuöryggi og samkeppnishæfni í orkumálum í samræmi við loftslagsmarkmið stjórnvalda.

Vilhjálmur segir að það verði samdráttur í úthlutunum sjóðsins á þessu ári samanborið við árið í fyrra. Þá séu stjórnvöld búin að boða „töluverðan niðurskurð“ á næsta ári.

„Þess vegna er bara enn meiri ástæða til að við séum að beina því í sem ábatasömustu verkefni og við erum svona að skoða til dæmis hvort það sé hægt að ná betra jafnvægi milli bifreiðastyrkja og að styrkja iðnað og svo framvegis.“

Vilhjálmur finnur fyrir ákveðinni togstreitu í umræðunni um loftslagsmál og segir að skattgreiðendur eigi fullan rétt á svörum um það hvernig fjármunum sé varið.

„Ég hef fullan skilning á að fólk skuli spyrja sig spurninga. Það er algjört meginmarkmið hjá sjóðnum að það sé sem mestur ávinningur fyrir hverja styrkkrónu.“ Að hans mati hafi það tekist vel á síðasta ári.

Styrkja landbúnað og stóriðju

Um 120 milljónir voru settar í að styrkja LED-væðingu gróðurhúsa á síðasta ári þar sem grænmetisbændur settu upp LED-ljós í stað eldri orkufrekari lampa, að sögn Vilhjálms. Sjóðurinn hefur einnig beint sjónum sínum að stóriðju og öðrum landbúnaðargreinum.

„Núna á árinu 2026 þá vorum við að auglýsa styrki til nýsköpunarlausna í iðnaði sem fellur undir ETS-kerfið, meðal annars í stóriðjunni. Þannig að við erum líka að hjálpa þessum stórnotendum að takast betur á við loftslagsvandann.“

Í mars úthlutaði Loftslags- og orkusjóður meðal annars styrkjum til kaupa á GPS-stýrðum áburðardreifurum, bættri tækni fyrir lífrænan áburð, dráttarvélum og sáningarvélum. 

Markmiðið með þessum aðgerðum er að gera áburðardreifingu bænda skilvirkari og draga um leið úr losun gróðurhúsalofttegunda vegna áburðarnotkunar.

Alltaf krafa um bætt lífsgæði

„Það sem er náttúrulega endanlega markmiðið er að við séum að gera hagvöxtinn á Íslandi kannski grænni og að það séu meiri gæði í hagvextinum,” bætir Vilhjálmur við.

„Mér hefur þótt umræðan kannski stundum á villigötum að því leyti að þú munt ekki ná sátt um loftslagsvandann ef þú ert að biðja hverja kynslóð um að einhvern veginn taka á sig meiri byrðar fyrir framtíðina og draga úr hagvexti. 

Það verður alltaf krafa um bætt eða aukin lífsgæði, það er bara þannig. Þess vegna skiptir rosalega miklu máli að við svona stillum hagkerfið þannig af að hagvöxturinn verði grænn, að hann verði hreinn og þarna sé minni olía og minna rafmagn.“