Ekki öll jafn spennt fyrir boðuðu sam­félags­miðla­banni

Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, birti í gær frumvarpsáform í samráðsgátt um samfélagsmiðlabann fyrir börn fjórtán ára og yngri.

Ráðherrann fylgir þannig fordæmi ríkja eins og Ástralíu og Bretlands, sem hafa þegar sett á slíkt aldurstakmark. Á sama tíma hafa stjórnvöld í fleiri Norðurlöndum, svo sem Danmörku og Noregi, haft slík áform fyrir stefnu.

Stjórnvöld á Íslandi segja markmiðið að bregðast við „vaxandi hættu sem börnum og ungmennum stafi af ótímabærri, óheftri og áráttukenndri notkun samfélagsmiðla“.

„­­Tölum svolítið bara um það sem við sjáum á samfélagsmiðlum“

Fréttamaður fór á stúfana og spurði Kringlugesti álits á aldurstakmarkinu.

„Það er bara ágætt sko,“ segir hinn sautján ára Jónas í samtali við fréttastofu, spurður út í boðað aldurstakmark á samfélagsmiðlum. „Þetta er alveg hættulegur staður og geta alveg gerst hlutir.“

„Hið besta mál,“ svarar hin 39 ára Oddný spurð út í samfélagsmiðlabannið. „Ég held að börn hafi ekkert með þetta að gera svona ung.“

„Ég veit það ekki, bara fínt,“ segir hin tíu ára Agnes.

Hin tólf ára Signý lýsir vonbrigðum vegna boðaðra breytinga, þótt hún kveðist skilja hvers vegna þetta sé gert.

„Það [samfélagsmiðlar] er svolítil tenging hjá krökkum. Við tölum svolítið bara um það sem við sjáum á samfélagsmiðlum í bekknum og þá er ekkert mikið til að tala um,“ segir Signý.

Spurður hvort hann telji aldurstakmark hafa jákvæð áhrif á heilsu ungmenna svarar hinn 42 ára Svavar:

„Já, ég held það, að þetta muni auka einbeitingu og getu þeirra til að taka þátt í samfélaginu.“

Þingkonurnar Sigríður Andersen og Kolbrún Baldursdóttir mættu í sett kvöldfrétta og skipust á skoðunum en þær sitja báðar í velferðarnefnd Alþingis.

Til umræðu um víða veröld

Hvorki liggur fyrir hvernig takmarkið verður innleitt né hvernig því verður framfylgt. Það verður ekki refsivert að brjóta gegn því, heldur verður það eins konar verndarákvæði, eins og útivistartími.

Sem fyrr segir hefur slíkt bann verið tekið í gildi í Ástralíu, en einnig í Malasíu. Pedro Sanchés, forsætisráðherra Spánar, hefur einnig lagt til að samfélagsmiðlafyrirtækjum verði gert að krefja notendur um staðfestingu á aldri er þeir stofna aðgang. 

Þá hafa svipuð áform einnig verið til umræðu í Austurríki, Frakklandi og fleiri löndum.

Þegar aldurstakmark tók gildi í Ástralíu var lokað fyrir tæplega fimm milljónir samfélagsmiðlareikninga, meðal annars á Instagram, Facebook og Snapchat, sem höfðu verið í eigu barna undir sextán ára aldri. 

Í Bretlandi hefur börnum yngri en sextán ára verið gert óheimilt að stofna reikninga á samfélagsmiðlum en þar stendur nú til að loka fyrir aðgang barna undir átján ára aldri að samfélagsmiðlum á nóttunni. Bretar hyggjast ganga skrefi lengra en Ástralir og einnig banna börnum yngri en sextán ára að fylgjast með beinu streymi á miðlum eins og YouTube og Twitch og eiga í nokkrum samskiptum við ókunnuga á netinu. 

Í Danmörku vilja stjórnvöld setja á 15 ára takmark en foreldrum verði engu að síður heimilt að leyfa börnum sínum að stofna samfélagsmiðlareikninga eftir að þau ná 13 ára aldri. 

Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdaráðs Evrópusambandsins, lagði til á blaðamannafundi á mánudag að sambandið skyldi setja á aldurstakmark á samfélagsmiðlum. Algóritmar samfélagsmiðlanna væru skaðlegir börnum og því þyrfti að tryggja öryggi barna í netheimum.

Vestan hafs er sagan önnur. Frá 2019 hafa bandarísk lög bannað fyrirtækjum að safna persónuupplýsinga um börn yngri en 13 ára en þar sem hvert og eitt ríki setur sín eigin lög hefur orðið erfitt að leggja á bann sem nær yfir alla þjóðina, að því er New York Times greina frá.

Hver eru afköstin?

Hvort bönn af þessu tagi skili tilskyldum árangri er svo önnur spurning. Áformin í Bretlandi hafa verið gagnrýnd þar sem létt þykir fyrir krakka að breyta stillingum í símanum sínum til að komast hjá banninu. 

Í Ástralíu benda skoðanakannanir til þess að þrjú af hverjum fimm börnum á tólf til fimmtán ára aldri – sem þegar voru á samfélagsmiðlum áður en bannið tók gildi – séu enn á samfélagsmiðlum.

Í yfirlýsingu til fréttastofu vegna málsins segjast Heimili og skóli, landssamtök foreldra, – sem hafa mælt fyrir slíku banni – fagna áformum ráðherra. Þar er bent á að ekkert komi fram í dag í íslenskri löggjöf um aldurstakmark á samfélagsmiðlum og því sé það sett í hendur þeirra fyrirtækja sem selja samfélagsmiðlana að ákveða aldurstakmarkið.

„Mestu máli skiptir þó hvernig til tekst við innleiðinguna, verður það áfram 13 ára í raun af gömlum vana eða verður nýtt aldurstakmark raunverulega 15 ára eins og boðaðar breytingar segja. Við hjá Heimili og skóla vonum það og munum leggja okkar að mörkum við að sjá til þess að svo megi verða og nýtt aldurstakmark verði sannarlega 15 ára,“ segir í yfirlýsingu Heimilis og skóla.