Telja gestinn úr öðru sólkerfi mun eldri en sólin okkar Kjartan Kjartansson skrifar 6. júlí 2026 09:02 Halastjarnan 3I/ATLAS (fyrir miðri mynd með daufum hala) á mynd VLT-sjónauka ESO 18. febrúar. ESO/O. Hainaut Sterkar vísbendingar eru um að halastjarna sem kom inn í sólkerfið okkar í fyrra hafi myndast í mun eldra sólkerfi en okkar. Þetta er í fyrsta skipti sem stjörnufræðingum hefur tekist að gera svo ítarlegar mælingar á utanaðkomandi fyrirbæri í sólkerfinu okkar. Halastjarnan 3I/ATLAS fannst síðasta sumar. Fljótt varð ljóst af ferli hennar að hún ætti uppruna sinn utan sólkerfisins. 3I/ATLAS var aðeins þriðja fyrirbærið sem fundist hefur í sólkerfinu sem staðfest hefur verið að hafi myndast utan þess. Fyrri tvö fyrirbærin sem fundust, 1l/'Oumuamua og 2l/Borisov, hentuðu illa til rannsókna. Enginn gashali greindist á eftir því fyrra og það seinna var of dauft. 3I/ATLAS er langbjartasta fyrirbærið af þessu tagi sem fundist hefur. Það gerði stjörnufræðingum kleift að efnagreina halastjörnuna og komast þannig nær uppruna hennar. Niðurstöðurnar benda til þess að 3I/ATLAS hafi myndast í ytra sólkerfi gamallar og málmsnauðrar stjörnu. Stjörnur af því tagi innihalda fá frumefni sem eru þyngri en helín og eru taldar hafa myndast þegar alheimurinn var mun yngri og minna var um þyngri frumefni, að því er segir í tilkynningu frá Evrópsku stjörnustöðinni á suðurhveli (ESO). Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell. Líklegt er því talið að 3I/ATLAS sé mun eldri en sólin okkar sem myndaðist fyrir um 4,5 milljörðum ára. „3I/ATLAS er virkilega spennandi tækifæri til þess að kanna samsetningu annars sólkerfis sem myndaðist löngu áður en sólin okkar og sólkerfið voru til,“ segir Rosemary Dorsey, meðhöfundur greinar um rannsóknina á halastjörnunni frá Háskólanum í Helsinki í Finnlandi. Geimurinn Vísindi Mest lesið Fjölskyldur skildar eftir á Alicante um miðja nótt Innlent „Eins og einhverjir fávitar á gólfinu, korter í að grenja“ Innlent Ráðgjafar áhyggjufullir og Trump gerði hlé á árásum Erlent Hafi sagt að ekki mætti gefa svo mikið morfín en gerði það samt Innlent Áhrifavaldur drepin eftir hún minntist á ásakanir í garð eiginmannsins Erlent Fokin tjöld og slagsmál á Bræðslunni Innlent Stærsta rafflugvélin fær grænt ljós á fyrsta flug Innlent Lýsa eftir þekktum öfgamanni Erlent Fluttur á bráðamóttökuna eftir vinnuslys í Kópavogi Innlent Grunuðum ISIS-liða sleppt úr fangelsi í maí Erlent Fleiri fréttir „Uppáhaldið“ hans Epsteins mun erfa veldið Grunaður árásarmaður skotinn til bana í Berlín Fer enn huldu höfði Áhrifavaldur drepin eftir hún minntist á ásakanir í garð eiginmannsins Grunuðum ISIS-liða sleppt úr fangelsi í maí Ráðgjafar áhyggjufullir og Trump gerði hlé á árásum Lýsa eftir þekktum öfgamanni Modi féllst á kröfur „Kakkalakkanna“ Minnst einn látinn á Pride-hátíð í Berlín Bolsonaro yngri tilkynnir forsetaframboð Einn látinn eftir að flugvél endaði á húsþaki Hjálpaði mágkonu sinni að flýja heimilið: „Þetta reddast!“ Eldarnir þeir skæðustu sem hafi nokkurn tímann herjað á landið Ekkert lát á árásum Bandaríkjanna og Íran Minnst 15 látnir í árásum Rússa Vilja refsiaðgerðir til að sporna gegn „vistmorði“ Kínverja Vopnaframleiðendur reyna að koma til móts við Evrópu Eldar brenna á Spáni og í Frakklandi Vilja tryggja að hægt sé að óvirkja gervigreindina Viðurkenndu mistök og drógu stefnur gegn blaðamönnum til baka Southport-morðinginn fluttur á geðdeild Nýir tollar lagðir á yfir 80 ríki með vísan til vinnuþrælkunar Óttast að hin leiðin lokist með miklum afleiðingum Sádar verði að viðurkenna tilvist Ísrael Slapp naumlega frá hlébarða í vínbúð Hótar Hútum vegna árása á flutningaskip Hútar réðust á olíuflutningaskip frá Sádi Arabíu Réttarhöld yfir Maduro hefjast í júní á næsta ári Bandaríkin og Sádi-Arabía undirrita kjarnorkusaming „Dr. Jihad“ sem talinn var dáinn vill aftur til Ástralíu Sjá meira
Halastjarnan 3I/ATLAS fannst síðasta sumar. Fljótt varð ljóst af ferli hennar að hún ætti uppruna sinn utan sólkerfisins. 3I/ATLAS var aðeins þriðja fyrirbærið sem fundist hefur í sólkerfinu sem staðfest hefur verið að hafi myndast utan þess. Fyrri tvö fyrirbærin sem fundust, 1l/'Oumuamua og 2l/Borisov, hentuðu illa til rannsókna. Enginn gashali greindist á eftir því fyrra og það seinna var of dauft. 3I/ATLAS er langbjartasta fyrirbærið af þessu tagi sem fundist hefur. Það gerði stjörnufræðingum kleift að efnagreina halastjörnuna og komast þannig nær uppruna hennar. Niðurstöðurnar benda til þess að 3I/ATLAS hafi myndast í ytra sólkerfi gamallar og málmsnauðrar stjörnu. Stjörnur af því tagi innihalda fá frumefni sem eru þyngri en helín og eru taldar hafa myndast þegar alheimurinn var mun yngri og minna var um þyngri frumefni, að því er segir í tilkynningu frá Evrópsku stjörnustöðinni á suðurhveli (ESO). Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell. Líklegt er því talið að 3I/ATLAS sé mun eldri en sólin okkar sem myndaðist fyrir um 4,5 milljörðum ára. „3I/ATLAS er virkilega spennandi tækifæri til þess að kanna samsetningu annars sólkerfis sem myndaðist löngu áður en sólin okkar og sólkerfið voru til,“ segir Rosemary Dorsey, meðhöfundur greinar um rannsóknina á halastjörnunni frá Háskólanum í Helsinki í Finnlandi.
Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell.
Geimurinn Vísindi Mest lesið Fjölskyldur skildar eftir á Alicante um miðja nótt Innlent „Eins og einhverjir fávitar á gólfinu, korter í að grenja“ Innlent Ráðgjafar áhyggjufullir og Trump gerði hlé á árásum Erlent Hafi sagt að ekki mætti gefa svo mikið morfín en gerði það samt Innlent Áhrifavaldur drepin eftir hún minntist á ásakanir í garð eiginmannsins Erlent Fokin tjöld og slagsmál á Bræðslunni Innlent Stærsta rafflugvélin fær grænt ljós á fyrsta flug Innlent Lýsa eftir þekktum öfgamanni Erlent Fluttur á bráðamóttökuna eftir vinnuslys í Kópavogi Innlent Grunuðum ISIS-liða sleppt úr fangelsi í maí Erlent Fleiri fréttir „Uppáhaldið“ hans Epsteins mun erfa veldið Grunaður árásarmaður skotinn til bana í Berlín Fer enn huldu höfði Áhrifavaldur drepin eftir hún minntist á ásakanir í garð eiginmannsins Grunuðum ISIS-liða sleppt úr fangelsi í maí Ráðgjafar áhyggjufullir og Trump gerði hlé á árásum Lýsa eftir þekktum öfgamanni Modi féllst á kröfur „Kakkalakkanna“ Minnst einn látinn á Pride-hátíð í Berlín Bolsonaro yngri tilkynnir forsetaframboð Einn látinn eftir að flugvél endaði á húsþaki Hjálpaði mágkonu sinni að flýja heimilið: „Þetta reddast!“ Eldarnir þeir skæðustu sem hafi nokkurn tímann herjað á landið Ekkert lát á árásum Bandaríkjanna og Íran Minnst 15 látnir í árásum Rússa Vilja refsiaðgerðir til að sporna gegn „vistmorði“ Kínverja Vopnaframleiðendur reyna að koma til móts við Evrópu Eldar brenna á Spáni og í Frakklandi Vilja tryggja að hægt sé að óvirkja gervigreindina Viðurkenndu mistök og drógu stefnur gegn blaðamönnum til baka Southport-morðinginn fluttur á geðdeild Nýir tollar lagðir á yfir 80 ríki með vísan til vinnuþrælkunar Óttast að hin leiðin lokist með miklum afleiðingum Sádar verði að viðurkenna tilvist Ísrael Slapp naumlega frá hlébarða í vínbúð Hótar Hútum vegna árása á flutningaskip Hútar réðust á olíuflutningaskip frá Sádi Arabíu Réttarhöld yfir Maduro hefjast í júní á næsta ári Bandaríkin og Sádi-Arabía undirrita kjarnorkusaming „Dr. Jihad“ sem talinn var dáinn vill aftur til Ástralíu Sjá meira