Náms­bækur barnanna búnar til „löngu áður en mamma og pabbi fæddust“

Íris E. Gísladóttir, formaður Þróunarsjóðs námsgagna, afhenti fjármálaráðherra í dag skýrsluna sem er sérleg úttekt á námsgögnum á Íslandi. Hún vill að hann grípi boltann því engar alvöru breytingar verði án hans aðkomu. Íris segir að það sé tilfinnanlegur námsgagnaskortur í íslensku menntakerfi. Elstu bækurnar sem hún viti að séu sums staðar notaðar séu frá 1940.

„Skorturinn er uppsafnaður og þetta er búið að vera í gangi samfellt í tvo áratugi. Til að setja þetta í samhengi þá erum við með 39% af því fjármagni sem var inni í kerfinu árið 2007. Það er um það bil fjórðungur af því sem lægst gerist annars staðar á Norðurlöndum og þegar þetta er búið að vera í gangi mjög lengi þá er náttúrulega ekkert til. Börnin okkar koma heim með námsbækur sem við sjálf vorum með. Þessar námsbækur voru framleiddar löngu áður en þau fæddust og kannski löngu áður en mamma og pabbi fæddust. Þá er ekki hægt að halda uppi þessum rökum: „Já, þú ert að mennta þig fyrir framtíðina“ þegar námsgögnin koma síðan bara úr fortíðinni.“

Námsgagnaskortur valdi álagi á kennara sem grípi til þess ráðs að útbúa sjálfir námsefni sem hentar nemendahópnum en 70% þeirra segjast í skýrslunni nota heimatilbúið námsefni vegna skorts á vönduðu og fjölbreyttu efni. Íslenskir kennarar sitji ekki við sama borð og kollegar á Norðurlöndum og Írisi þykir miður að kennurum sé oft kennt um lakari námsárangur barna í umræðu um menntamál og þeir bornir saman við kennara á Norðurlöndunum.

„Það er eins og við séum að bera fiskvinnslu sem er ennþá með brýni og hníf saman við fiskvinnslu sem er með nýjustu Marel-græjurnar. Svo er spurt: Af hverju er hún ekki að framleiða jafnmikið? Af hverju er árangurinn í þessari vinnslu ekki jafngóður?“

Tölvur og nýjasta tækni heima 

Kennararnir séu oft og tíðum ekki með í höndunum það sem þeir þurfi til kennslu og þessi staða leiði til þess að nemendur missi eldmóðinn og áhugann.

„Ég held það sé ofboðslega mikið bil á milli raunveruleika barna utan skóla og raunveruleika þeirra innan skólastofunnar. Það er alls ekki kennurum að kenna, þeir eru að draga fram alls konar myndbönd og útbúa efni til að reyna að gera námið spennandi en það tekur vinnu og tíma að sanka þessu að sér og þar af leiðandi fer undirbúningstíminn í að búa til námsgögn í staðinn fyrir að þau fái þau í hendurnar og geti nýtt undirbúningstímann í að hugsa hvernig þau geti náð til nemenda.“

Íris segir að fjárfesting í námsgögnum fyrir fjölbreyttar þarfir barna sé hagkvæm til lengri tíma og setur það í samhengi við aukningu á sérkennslu í skólum.

„Við erum að horfa á kostnaðaraukningu í sérkennslu en 33% íslenskra nemenda á Íslandi fara einhvern tímann í sérkennslu því við erum ekki að ná til þeirra. Það er mjög dýrt úrræði en hins vegar má sjá á alþjóðlegum rannsóknum að ef þú ert með góð, vönduð og fjölbreytt námsgögn sem eru hönnuð af sérfræðingum með þarfir barna í huga þá nærðu betur til þeirra sem eru með undirliggjandi vanda.“

Skortur á námsgögnum álagsvaldur í starfi kennara

Niðurstöður þessarar úttektar koma heim og saman við raddir kennara sem heyrast í annarri nýrri skýrslu um starfsumhverfi í grunnskólum sem fjallar um álag á kennara. Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu kölluðu eftir skýrslunni en Páll Björgvin Guðmundsson er framkvæmdastjóri samtakanna.

„Margt snýr að hegðun nemenda og hegðunarvanda sem þarf með einhverjum hætti að taka á. Þetta lýtur líka að tíma kennara sem fer meðal annars í námsgagnagerð og svona ýmislegt. Það er líka bara umræðan í samfélaginu um skólamál.“

Hann var spurður hvort hegðunarvandi hefði færst í aukana.

„Það virðist vera aukinn vandi á ferðinni og sveitarfélögin eru stöðugt að reyna að finna leiðir í þeim málum. Auðvitað eru hegðunarvandamál af ýmsum toga; allt frá minniháttar hegðunarvandamálum og upp í meiriháttar hegðunarvandamál. Þá er verið að bregðast við með sértækum úrræðum. Það hefur verið skrifað undir viljayfirlýsingu með ríkinu og öllum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu um að byggja bæði sérskólaúrræði til skemmri og lengri tíma.“

Páll kallar eftir því að stjórnvöld stígi betur inn í málin.

„Það er svo margt að breytast í okkar samfélagi og sveitarfélögin geta ekki borið ein ábyrgð á því hvernig samfélagsþróunin hefur verið og því sem við erum að fást við. Þau eru mörg viðfangsefnin sem eru á vettvangi sveitarfélaganna.“