Far­fuglar koma mark­tækt fyrr til landsins en áður

Jón Már Halldórsson líffræðingur fjallar um þessar breytingar á flutningum farfugla í grein sem birt var á Vísindavefnum í gær. Greinin er unnin upp úr gögnum frá Yann Kolbeinssyni líffræðingi sem ná yfir tímabilið frá árinu 1998 til 2026. Gögnin eru unnin og yfirfarin af Yann sjálfum og Hafrúnu Gunnarsdóttur.

Sá ég spóa

Spóinn hefur aldrei verið jafnsnemma á ferðinni eins og í ár og árið 2024 þar sem til hans sást 9. apríl. Minnst flýtti hann sér árið 1999 en þá sást ekki til hans á Íslandi fyrr en 26. apríl. Langalgengast er að hann láti fyrst sjá sig á tímablinu frá 15. til 21. apríl og að meðaltali í kringum 17. apríl.

Spóar leggja í heljarinnar ferðalag á vorin en vetrarstöðvar þeirra eru á vesturströnd Afríku, aðallega í Senegal, Gambíu, Sierra Leóne og Gíneu-Bissaú. Á leiðinni millilenda þeir gjarnan á votlendissvæðum á Bretlandseyjum en þó hafa rannsóknir sýnt að þeir geta flogið í einum áfanga alla leið til Íslands.

Álftirnar fyrr á ísagrárri spöng

Álftin er fyrr á ferðinni en spóinn. Frá upphafi gagnatímabilsins hefur hún aldrei verið sneggri en árið 2014 þegar tilkynnt var um komu hennar 11. febrúar. Árið 2000 kom hún hins vegar ekki fyrr en 17. mars. Meðalkomutími hennar á þessu tímabili er 1. mars en hann hefur verið að færast fram undanfarin ár samkvæmt gögnunum. Hún kom til landsins 25. febrúar í ár.

Álftir sem verpa á Íslandi ferðast ekki langar leiðir en vetrarstöðvar þeirra eru fyrst og fremst á Bretlandseyjum. Lítill hluti stofnsins, innan við fimm prósent að því er fram kemur í greininni, dvelur hér á landi allt árið um kring.

Asi á gæsunum

Heiðagæsin hefur einnig vetrarsetu á Bretlandseyjum, aðallega í Skotlandi og á Norður-Englandi. Gögnin sýna skýrt að hún kemur sömuleiðis marktækt fyrr til landsins í dag en áður fyrr.

Á árunum í kringum aldamótin komu fyrstu heiðagæsirnar á tíambilinu 4.-11. apríl en síðustu ár hefur oftast sést til fyrstu heiðagæsanna á tímabilinu 20.-27. mars. Í vor kom hún fyrst til landsins 21. mars.

Eftirspurn eftir kríuprikum eykst í apríl

Krían er víðförlust allra dýra jarðar en á ári hverju flýgur hún frá vetrarstöðvum sínum við Suðurskautslandið alla leið til Íslands og svo aftur til baka. Flugið norður tekur um 40 daga en flugið suður um helmingi lengur. Í vor kom krían til landsins 8. apríl og hefur hún aldrei komið svo snemma áður, samkvæmt gögnunum. Jón Már segir sennilegt að góðar aðstæður á leiðinni hafi spilað þar stórt hlutverk. Á síðasta ári sást ekki til kríunnar fyrr en þann 25. apríl.

Meðaltalskomudagsetning á því tímabili sem hér er til skoðunar er 21. apríl en ef aðeins er horft á síðastliðinn áratug hefur krían nánast alltaf verið komin fyrir þann tíma.