Hlaðvarpsstjórnendur fá nýjar leið­beiningar

Fjölmiðlanefnd gaf í dag út tilkynningu þess efnis að uppfærðar leiðbeiningar hafi verið gefnar út um skráningu hlaðvarpa hjá stofnuninni. Þar segir að Fjölmiðlanefnd hafi borist fyrirspurnir, ábendingar og kvartanir vegna auglýsinga í íslenskum hlaðvörpum.

Fjölmiðlanefnd hefur á síðustu misserum bankað upp hjá íslenskum hlaðvörpum og krafið þau um að skrá sig sem fjölmiðil, sumum hlaðvarpsstjórnendum til mikillar óánægju.

Leiðbeiningarnar um skráningu hlaðvarpa voru fyrst gefnar út árið 2021 í ljósi leiðbeiningarskyldu stjórnvalda en Elfa Ýr Gylfadóttir hjá Fjölmiðlanefnd útskýrir að breytingarnar séu aðallega til þess að samræma leiðbeiningarnar við nýja lagasetningu.

„Það hefur verið alveg ljóst frá því að [fjölmiðla]lögin voru sett árið 2011 að hlaðvörp séu fjölmiðlar,“ segir Elfa í samtali við Vísi en hún setur þó þann fyrirvara að ekki öll hlaðvörp teljist til fjölmiðla, rétt eins og öll vefblogg teljast ekki til vefmiðla. Nú er vísað í nýrri starfsreglur Fjölmiðlanefndar nr. 238/2025 í leiðbeiningum.

Nýju leiðbeiningarnar skýra að hljóð- eða sjónvarpsrásir geti talist fjölmiðlaþjónusta þótt þeim sé dreift á kerfum sem ekki lúta ritstjórnarábyrgð, svo sem Spotify, YouTube eða jafnvel Instagram.

Samkvæmt leiðbeiningunum þarf hlaðvarp að uppfylla eftirfarandi skilyrði svo það teljist fjölmiðill í skilningi laga um fjölmiðla: 

1. efnið þarf að lúta ritstjórn 
2. efninu þarf að vera miðlað með reglubundnum hætti 
3. efninu þarf að vera miðlað til almennings 
4. efninu þarf að vera miðlað í þeim tilgangi að upplýsa, fræða eða skemmta

Aftur á móti segir í tilkynningu Fjölmiðlanefndar að þrátt fyrir að uppfylla framangreint sé ekki sjálfgefið að hlaðvarp teljist fjölmiðill í skilningi laga um fjölmiðla. Ólíklegt yrði til dæmis að teljast að hlaðvarp sem svipaði til bloggsíðu að efni til myndi teljast fjölmiðill í skilningi laga um fjölmiðla þótt það uppfyllti þessi skilyrði.

Í tilviki hlaðvarpa eru það þó helst eftirfarandi atriði sem Fjölmiðlanefnd horfir til þegar skilyrði laga um fjölmiðla eru uppfyllt:

1.  Er fjárhagslegur ávinningur af miðlun efnis hlaðvarpsins með: 
   1. Auglýsingum, kostunum eða annars konar viðskiptaboðum?
   2. Áskrift eða annars konar miðlun efnis gegn gjaldi? 
   3. Annars konar tekjuöflun, eins og styrkjum?

Ef fjárhagslegur ávinningur er af miðlun hlaðvarps er það sterk vísbending um að skrá beri hlaðvarpið sem fjölmiðil hjá Fjölmiðlanefnd, segir í leiðbeiningunum.

Í nýjum leiðbeiningum er enn fremur bent á að hugtakið hlaðvarp sé sérstaklega skilgreint í 22. tölul. 2. gr. laga um fjölmiðla sem það þegar dagskrárliðir í heild eða að hluta í formi hljóðskráa eru boðnir almenningi til niðurhals. Enn fremur bendir stofnunin á dóma héraðsdómstóla (í máli Eigin Kvenna 2023 og The Mike Show 2022) þar sem fram kemur að hlaðvörp geti talist fjölmiðlar.

Í leiðbeiningunum segir einnig að ekki megi auglýsa áfengi og nýtt er í leiðbeiningunum að sérstaklega er tekið fram að auglýsingar á nikótínvörum séu ekki leyfðar. Þá er bætt við í nýju leiðbeiningunum að skráðir fjölmiðlar njóti einnig réttinda, t.d. um verndar heimildarmanna, en þetta kom ekki fram í leiðbeiningunum frá 2021.

Þá er bent á að hafa beri í huga að þó að hlaðvarp eða aðrir miðlar séu ekki skráðir hjá Fjölmiðlanefnd, gildi lög um fjölmiðla samt sem áður um starfsemina ef hún uppfylli sett skilyrði.

Leiðbeiningar í heild sinni má finna hér.