Ís­land boðar mann­úð en býður út­legð

Umræða um útlendingamál á Íslandi er vinsælt þrætuepli stjórnmálamanna, en enginn talar um staðreyndirnar. Sumir flokkar krefjast áframhaldandi móttöku í nafni samúðar, aðrir vilja fækka komum í nafni verndar. Allir safna stigum, en allir hunsa sannleikann: aðbúnaður flóttafólks er svo slakur á Íslandi að enginn gæti þrifist vel við slíkar aðstæður.

Ísland vill út á við sýnast gestrisin þjóð. Við stærum okkur af rausnarskap og því að leggja okkar af mörkum í hinum alþjóðlega flóttamannavanda. En ef við værum raunverulega upplýst um hvernig í raun er farið með þetta fólk, þá yrðum við varla jafn áfjáð í að bjóða fleirum hingað heim.

Gestrisni á pappírum – kaldlyndi í framkvæmd

Hvernig lítur íslensk gestrisni í garð flóttafólks út í framkvæmd? Hún birtist gjarnan í óviðunandi og oft afskekktu húsnæði, framfærslu sem dugar engum, og algjöru banni við atvinnu, námi eða nokkru því sem gleður andann. Útkoman er óbærileg bið, einangrun, útlegð og bjargarleysi.

Við þurfum að spyrja okkur heiðarlega: hver getur þrifist við slíkar aðstæður? Enginn.

Íslensk manngæska? Eða hrein afneitun?

Flóttafólk kemur hingað úttaugað á líkama og sál eftir stríð, hrakninga og missi. Í stað þess að bjóða utanumhald, nærgætni og hlýju, mætum við því með kaldlyndi, vandræðagangi og frekari niðurlægingu. Þegar traumatíserað fólk sýnir með hegðun sinni þann ótta og þá jaðarsetningu sem það býr við hér, þá bregðumst við við af hörku og segjum fólkið vanþakklátt eða hættulegt.

Að bjóða hlýju en mæta fólki af hörku

Stjórnvöld hafa ekkert gert til að undirbúa samfélagið fyrir komu flóttafólks. Enga fræðslu hafa Íslendingar fengið um hvernig mæta á fólki frá gjörólíkum menningarheimum af samkennd. Að sama skapi er aðlögunarfræðsla flóttafólki til handa í molum. Geðheilbrigðisþjónusta eða skortur á henni hérlendis er öllum ljós og hvað flóttafólk snertir langt frá því að vera viðunandi. Raunveruleg úrræði til aðlögunar eru engin.

Íslensk stjórnvöld sýna líka sérstakt skeytingarleysi með því að hýsa fólk af ólíkum uppruna saman í úrræðum þar sem hvorki er tekið tillit til menningarlegs bakgrunns né ólíkra einstaklingsþarfa.

Staða sú sem nú er uppi í málefnum hælisleitenda var fyrirsjáanleg og því miður kannski sú sem lagt var upp með: að skapa heimatilbúið óöryggi og vantraust fólks á milli með afleiðingum sem við þekkjum nú öll og kristallast í umræðunni.

Hræsnin sem hylur ábyrgðina

Þeir sem hæst tala um mannúð virðast elska hugmyndina um flóttafólk meira en raunveruleikann við að annast það. Þau sveipa sig siðferðislegum ljóma en minnast lítið á það sem þó við blasir: óreiðuna, kostnaðinn, mannaflið og þekkinguna sem þarf til að móttaka sé mannsæmandi. Yfirlýstur stuðningur er því í reynd gervikærleikur.

Við Íslendingar tilheyrum „viljugu þjóðunum“ sem studdu innrásina í Írak — stríð sem gerði milljónir landlausar. Þegar ofurlítill hluti þessa fólks leitar ásjár, þá hælum við okkur hástöfum fyrir gestrisni en gerum líf þess í raun óbærilegt.

Kerfislægt kaldlyndi sem brýtur niður manneskjur

Ef við værum betur upplýst um raunveruleikann — vanræksluna, virðingarleysið og skortinn á tækifærum — myndu fleiri kafna úr skömm og hætta að kalla eftir að við sendum fleirum boðskort að svo stöddu. Opinberar tölur þýða ekkert ef kerfið sjálft er bilað. Stjórnvöld bera alla ábyrgð en á úrbótum axlar enginn ábyrgð og allir líða fyrir.

RÚV mætir í Leifsstöð með myndavélar, en móttaka flóttafólks krefst meira en táknrænnar myndatöku. Raunveruleg innsýn í stöðuna er lokuð almenningi þar sem stjórnvöld meina blaðamönnum aðgang að híbýlum fólks sem margt er í raun fangelsað í aðstæðum sem stjórnvöld reyna með tæknimálfari að fegra og kalla „lokuð búsetuúrræði.“

Það þarf kjark til að gangast við lygum

Það var aldrei á stefnuskrá íslenskra stjórnvalda að bjóða flóttafólki skjól, nauðsynlega heilbrigðisþjónustu, áfallameðferðir og leiðir til þátttöku í samfélaginu. Því er réttast að nema hér staðar og gangast við því. Afleiðingar sýndarmennskunnar eru mannanna verk og stjórnmálafólk sem nú er við stjórn verður að hysja upp um sig buxurnar og taka til eftir forvera sína.

Við skulum hætta að þykjast vera gestrisin þjóð. Við skulum hætta að lifa í lygi.

Því veruleikinn er sá: Ísland býður ekki upp á manngæsku né gestrisni. Það sem við bjóðum er kerfislæg útlegð með séríslenskum áherslum.

Höfundur er leikkona.