At­vinnu­þátt­taka eldra fólks og sjálfbærni

Hugtakið sjálfbærni er oftast notað yfir auðlindir náttúrunnar. En sjálfbærni snýst líka um fólkið sem býr í landinu, um samfélagsgerðina, heilsu og vellíðan og hvernig við búum að og nýtum mannauðinn sem við eigum. Ein áskorunin og jafnframt tækifæri samtímans, felst í því hvernig við mætum hækkandi meðalaldri þjóðarinnar og tryggjum að eldra fólk geti áfram verið virkir þátttakendur í samfélaginu, og þá ekki síður á atvinnumarkaðinum.

Reynslan er dýrmæt auðlind

Það er algengur misskilningur að starfskraftar fólks rýrni sjálfkrafa við ákveðinn aldur. Þvert á móti, þá býr eldra fólk yfir dýrmætri reynslu, yfirsýn og vinnusiðferði sem getur sem dæmi verið mikilvægt fyrir atvinnulífið. Sjálfbært samfélag kallar á skipulag þar sem rými er fyrir ólík hlutverk og ólíka þátttöku fólks á öllum æviskeiðum. Slíkt getur gerst með sveigjanleika og starfsumhverfi þar sem unnið er markvisst gegn aldursfordómum. Þannig má hindra félagslega einangrun og það efnahagslega tap sem hlýst af því þegar fólk þarf að fara of snemma út af vinnumarkaði.

„Vinnan, fjölskyldan og skyldur móta líf eldra fólks á mjög ólíkan hátt þvert á Evrópu. Þar sem umönnun er á ábyrgð hins opinbera hefur fólk meira rými til að viðhalda heilsu sinni, starfsgleði og virkni; þar sem umönnun hvílir hins vegar sem skylda innan fjölskyldna eykst hættan á kulnun eða starfslokum. Skilningur á þessum kerfislægu og menningarlegu þáttum er lykilatriði þegar huga þarf að lengri og heilbrigðari starfsævi.“ (Ieva Reine, rannsakandi við Háskólann í Uppsölum)

Virkni er lykill að vellíðan

Rannsóknir sýna að áframhaldandi þátttaka til dæmis í atvinnulífinu eða sjálfboðaliðastarfi hefur áhrif á andlega og líkamlega heilsu eldra fólks. Þegar fólki finnst það hafa hlutverk og tilgang, eykst lífshamingjan. Þetta er ekki spurning um að allir verði að vinna fram á tíræðisaldur, heldur spurning um raunverulegt valfrelsi. Það þarf að efla þau kerfi sem hvetja fólk til þátttöku - í stað þess að letja eða refsa með flóknum reglum eða skertum kjörum.

Málþing um framtíðina

Hvernig tryggjum við að íslenskt samfélag verði leiðandi í að virkja krafta eldra fólks? Hvernig getum við skipulagt og stutt við atvinnulíf sem er sjálfbært fyrir allar kynslóðir?

Umræðan er mikilvæg og um þessi mál verður fjallað á málþingi um atvinnu og starfslok eldra fólks sem haldið verður í Norræna húsinu 14. janúar næstkomandi og íMenningarhúsinu Hofi 16. janúar (nánar hér). Þar munu innlendir og erlendir sérfræðingar deila þekkingu sinni og þeir sem hafa áhuga á samfélagsmálum geta komið til að fræðast og ræða málin.

Hækkandi aldur þjóðarinnar þarf ekki að líta á sem byrði, heldur sem tækifæri til að nýta þann reynslubrunn sem eldra fólk býr að. Á því veltur sjálfbærni samfélagsins, að allir fái að njóta sín – óháð fæðingarári.

Höfundar eru prófessor og dósent og starfa báðir við Félagsráðgjafardeild Háskóla Íslands.