Ní­tján ár liðin frá harm­leiknum í austur­rísku Ölpunum

Nítján ár eru á morgun liðin frá harmleiknum í austurrísku Ölpunum þar sem 155 manns fórust eftir að eldur kom upp í lest sem var að flytja skíðafólk upp á fjallið Kitzsteinhorn. Harmleikurinn hafði mikil áhrif á austurríska þjóð þar sem málið fór fyrir dómstóla og deilt var um ábyrgð í málinu.

Slysið er kennt við skíðabæinn Kaprun þaðan sem fólk ferðast þegar þegar það heldur upp í hlíðar hins rúmlega 3.000 metra háa Kitzsteinhorn. Kaprun er að finna skammt frá Zell am See, tæpum hundrað kílómetrum suður af Salzburg.

Það var að morgni 11. nóvember árið 2000 sem skíðafólkið kom sér fyrir í lestinni. Skíðatímabilið var nýhafið og höfðu spenntir skíðamenn, alls 161 frá átta þjóðríkjum, komið sér fyrir í lestinni, auk eins stjórnanda. Var stefnan hjá flestum um borð sett á að fara upp á jökul og skíða niður í byggð.

Skömmu eftir að lagt var af stað dundu hamfarirnar yfir. Einungis tólf farþeganna áttu eftir að komast lífs af.

Eldur kom upp í aftari stýrisklefa

Lestin Gletscherbahn 2 opnaði 1974 og var leiðin upp í Alpincenter, stöðvarhúsið og verslunar- og veitingakjarna, alls 3,9 kílómetrar að lengd. Lengsti hluti leiðarinnar var innan í göngum, eða um 3,2 kílómetrar. Var farið úr 900 metra hæð í um 2.400 hæð.

Tvær lestir ferðuðust á sporinu, upp og niður teinana, á um 25 kílómetra hraða, þar sem þær mættust í göngunum miðjum. Klefar fyrir starfsmann voru í báðum endum lestarinnar og var starfsmaðurinn staðsettur þannig að hann væri fremstur í lestinni, allt eftir því hvort lestin væri á leið upp eða niður.

Skíðafólkið hélt inn í lestina um klukkan níu að morgni. Skömmu eftir að lestin hélt inn í göngin kom upp eldur í mannlausum stýrisklefanum, aftast í lestinni. Leiddi rannsókn yfirvalda síðar í ljós að eldurinn hafi komið upp í rafmagnshitara.

Eldurinn bræddi plaströr sem fluttu eldfiman þrýstikerfisvökva – glussa – sem var hluti hemlunarkerfis lestarinnar. Þetta leiddi til minni þrýstings í kerfinu og olli því að lestin stöðvaðist skyndilega.

Föst í lestinni

Slökkvitæki voru þannig staðsett í lestinni að farþegar gátu ekki nálgast þau, þar sem þau voru í klefum stjórnenda. Ekki voru neinir reykskynjarar í lestunum og farþegar höfðu heldur ekki neina augljósa leið til að ná sambandi við stjórnandann í klefanum fremst.

Stjórnandi lestarinnar uppgötvaði þó loks að eldur væri laus aftast í lestinni og sendi boð til stjórnstöðvarinnar. Gerði hann tilraun til að opna dyrnar, til að hleypa farþegum út, en án árangurs. Að lokum missti stjórnandi lestarinnar svo samband við stjórnstöðina eftir að eldurinn bræddi rafmagnsvír.

Farþegarnir voru því fastir í lestinni og sáu þar sem eldurinn og reykurinn barst inn í farþegarýmið. Reyndu þeir þá að brjóta sér leið út um gluggana með hjálp skíðabúnaðarins. Reyndist það þrautin þyngri þar sem glerið var gert að þola álag. Að lokum tókst að brjóta einhverja gluggana.

Björguðust með því að leita niður á við

Tólf farþegar, sem staðsettir voru aftarlega í lestinni og höfðu komist út úr lestinni, fóru þá að ráðum eins þeirra sem hafði um árabil starfað hjá slökkviliði. Leituðu þeir niður á við, framhjá eldinum og upptökum reyksins.

Margir þeirra sem voru enn fastir í lestinni misstu á þessu stigi máls meðvitund vegna eiturgufanna sem gegnsýrðu rýmið. Stjórandanum tókst loks að sjá til þess að hægt væri að þvinga dyrnar opnar. Streymdu margir þá út úr lestinni og leituðu ofar, fjær eldinum. Yfirferðin var þó mjög erfið, bæði sökum reyksins, hitans, auk þess að flestir voru klæddir í skíðaskóm sem torveldaði för.

Má segja að göngin hafi umbreyst í risavaxinn skorstein þar sem reykurinn og eiturgufurnar leituðu upp á við stráfelldi hvern á fætur öðrum. Allir farþegar sem leituðu ofar í göngunum, auk stjórnandans, létust. Sömu sögu er að segja af stjórnanda og eina farþega hinnar lestarinnar sem var á leið niður göngin.

Ófremdarástand í Alpincenter

Í Alpincenter myndaðist sömuleiðis ófremdarástand þar sem tveir starfsmenn sáu reykinn berast upp og gerðu öðrum starfsmönnum og viðskiptavinum viðvart.

Rannsókn leiddi í ljós að starfsmennirnir hafi fyrir skilið útidyr stöðvarhússins eftir opnar sem jók á loftflæðið í göngunum og gerði það að verkum að reykurinn leitaði hraðar upp á við og magnaði brunann. Þrír starfsmenn Alpincenter létust af völdum reykeitrunar.

Allir þeir tólf sem komust lífs úr eldinum og höfðu verið í lestinni, höfðu leitað niður á við í göngunum, fundið sér leið framhjá eldinum sem logaði aftast í lestinni.

Alls fórust 155 í eldinum þennan 11. dag nóvembermánaðar árið 2000. 92 þeirra voru Austurríkismenn, 37 Þjóðverjar, tíu Japanir, átta Bandaríkjamenn, fjórir Slóvenar, tveir Hollendingar, einn Breti og einn Tékki.

Göngunum var lokað eftir harmleikinn og eru kláfar notaðir á leiðinni í dag.

Allir sýknaðir

Opinber rannsókn fór fram á upptökum eldsins og nærri ári eftir slysið voru niðurstöður hennar gerðar opinberar. Leiddi hún í ljós að bilun og ofhitnun í rafhitara hafi orsakað að eldur hafi komið upp. Hafi hitarinn ekki verið hannaður til að vera tengdur í farartæki á hreyfingu.

Eldurinn barst í eldfiman vökva, glussa, sem bræddi svo plastleiðslur sem varð til þess að eldurinn breiddist hraðar út og varð til þess að þrýstingur breyttist og lestin stöðvaðist.

Slysið rataði fyrir dómstóla í Salzburg þar sem sextán manns í heildina voru ákærðir – yfirmenn hjá fyrirtækinu sem rak lestina, tæknimenn og eftirlitsmenn stjórnvalda.

Í febrúar 2004 voru þeir allir sýknaðir af ákæru um að hafa sýnt af sér glæpsamlegt athæfi og vanrækslu í tengslum við málið.