Hundruðir Íslendinga fá ekki meðferð við hæfi!

Mörg hundruð Íslendingar fara í endurhæfingu á hverju ári vegna slysa eða sjúkdóma. Markmiðið með endurhæfingu sjúklinga er að þeir geti náð fótum í lífinu á ný og tekið aftur þátt á vinnumarkaði. Til að ná þessu markmiði þarf greiningin að vera áreiðanleg, endurhæfingin þarf að vera sérhæfð jafnframt er mikilvægt að mat á starfshæfni sé markviss þáttur í endurhæfingarferlinu. Ljóst er að aðeins brot af þeim sem hljóta ákominn heilaskaða fá þá endurhæfingu sem þeir þurfa og fjöldi einstaklinga glímir þessa vegna við alvarlegar afleiðingar vegna heilaskaða. Eins og staðan er í dag þá er engin langtímaendurhæfing í boði ennfremur vantar að byggja upp þverfaglega nálgun í allt endurhæfingarferlið. Jafnframt vantar að efla eftirfylgd fyrir einstaklinga með ákominn heilaskaða sem og að efla rannsóknir í tengslum við afleiðingar ákomins heilaskaða.

Árlega hljóta um 1.500 -2000 manns höfuðáverka á Íslandi og helmingur eru börn undir 19 ára aldri. Í dag hljóta einungis um 10-20% sérhæfða meðferð en það er bara brot af þeim fjölda sem þarf á meðferð að halda, eftir sitja um 80-90% án greiningar, meðferðar og eftirfylgni. Það vantar langtímaeftirfylgd og fjölbreyttari úrræði að lokinni endurhæfingu bæði félagsleg og vinnutengd. Alvarlegast er þó staða barna sem hlýtur heilaskaða en í heilbrigðiskerfinu er ekki til skilgreint greiningarferli eða formleg endurhæfing fyrir börn með heilaskaða. 

En hvað tekur við að endurhæfingu lokinni? Örorka!

Endurhæfing einstaklinga með ákominn heilaskaða er ágætlega sinnt í heilbrigðiskerfinu að mörgu leyti bæði í einstaklingsmiðuðum- og hópmeðferðum, að undanskildu einstaklingsmiðaðri langtímameðferð og meðferð barna með ákominn heilaskaða. En hvað tekur við eftir meðferð lýkur á Reykjalundi eða Grensásdeild? Kannski lyfseðill í Gáttinni, klapp á bakið og ósk um velgengni í nýja lífinu! Eftir að endurhæfingu lýkur í heilbrigðiskerfinu þurfa einstaklingar sem hljóta heilaskaða að aðlagast lífinu á ný oft á tíðum sem breyttir einstaklingar það fylgir gríðarleg óvissa og óöryggi. Eftir margar vikur og jafnvel mánuði í góðu utanumhaldi, umvafin vernd og ummönnun fagaðila og stofnana þurfa einstaklingar að takast á við allt sjálfir. Það er enginn sem heldur í höndina á þeim, aðstandendur eru engu nær og blákaldur raunveruleikinn tekur við. Einstaklingar þurfa að fá leiðsögn og stuðning á þessari vegferð til þess að ná fótfestu í lífinu á ný.

Í þessari nýju tilveru er algengt að einstaklingar með ákominn heilaskaða einangrast félagslega að meðferð lokinni og margir glíma við þunglyndi og kvíði vegna þessa. Ef einstaklingar sækja sjálfir eftir því þá er hægt að komast að í starfsendurhæfingu og jafnvel að komast að hjá félagsráðgjafa eða sálfræðingi. Afleiðingar heilaskaða er m.a. framtaksleysi og skert innsæi því er ljóst að þeir eru ekki að fara að sækja þessa þjónustu að eigin frumkvæði. Það er gríðarlega kostnaðarsamt fyrir samfélagið að bjóða ekki upp á langtímameðferð fyrir einstaklinga með ákominn heilaskaða, ef hún er ekki í boði þá enda þeir á örorku.

Höfundur er verkefnastjóra hjá Hugarfari