Kári vill kalla það Engeyjarheilkenni að skilja ekki grunsemdir um hagsmunaárekstra

„Það fylgir því mikill heiður að vera forsætisráðherra þjóðarinnar en líka ábyrgð og skyldur ómældar. Rúllugjaldið sem menn verða að borga fyrir embættið er meðal annars að tengsl þeirra við viðskiptalífið séu gegnsæ og leiði ekki til hagsmunaárekstra, raunverulegra eða ímyndaðra,“ skrifar Kári Stefánsson, forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar, í pistli sínum í Fréttablaðinu í dag þar sem hann svarar grein Benedikts Einarssonar lögmanns og frænda Bjarna Benediktssonar frá síðustu viku.

Kári skrifaði pistil í Fréttblaðið fyrir viku síðan þar sem hann fór yfir háværa orðróma um forsætisráðherrann er varða meðal annars sölu Landsbankans á Borgun, efnahagshrunið og fyrirtæki í eigu föður hans. Benedikt rann blóðið til skyldunnar að leiðrétta ýmislegt sem kemur fram í máli Kára og svaraði honum í grein í Fréttablaðinu síðastliðinn föstudag.

Benedikt sagði meðal annars að mikið væri gert úr hlut föður síns í kaupendahóp Borgunar, þvertók fyrir að Bjarni, þá fjarmálaráðherra, hafi eitthvað um sölu á hlut Landsbankans í Borgun að segja. Hann þvertók líka fyrir þann orðróm að fjölskylda Bjarna undirbúi að kaupa sig inn í bankakerfið öðru sinni eða að rútufyrirtækið Kynnisferðir, sem er meðal annars í eigu föður Bjarna, hafi notið meiri undanþágu frá fullum virðisaukaskatti en önnur rútufyrirtæki.

Kröfur til forsætisráðherra alltaf ósanngjarnar

„Þér finnst sjálfsagt að það sé ósanngjarnt að ætlast til þess að menn geti forðast ímyndaða hagsmunaárekstra. Auðvitað er það ósanngjarnt, en þær kröfur sem eru gerðar til þess sem vill verða forsætisráðherra hljóta alltaf að vera að vissu leyti ósanngjarnar. Það má ekki gleymast að það eru ekki sjálfsögð mannréttindi að fá að vera forsætisráðherra, það eru forréttindi sem hlotnast fáum. Það er alveg ljóst að við erum í svolitlum vanda út af hagsmunaárekstrum Bjarna sem í augum sumra eru raunverulegir, annarra ímyndaðir og í þínum sjálfsagt fráleitir,“ skrifar Kári.

Hann nefnir svo tvö dæmi. Annars vegar að ferðaþjónusta er orðin stærsti atvinnuvegur þjoðarinnar og að verið sé að reyna að útbúa regluverk í kringum hana.

„Hér lendum við í vandræðum, af því að sagan segir að fjölskylda forsætisráðherra eigi hluti í alls konar fyrirtækjum í ferðamannaiðnaðinum. Hvernig göngum við frá málum þannig að þjóðin hafi enga ástæðu til þess að ætla að forsætisráðherra hafi þannig áhrif á ákvarðanir ríkisstjórnarinnar í málefnum ferðamanna að hún efist um það hvaða hagsmuni hann beri fyrir brjósti.“ 

Þá nefnir hann einnig eignarhald fjölskyldu Benedikts í klíníkinni í Ármúla. 

„Eignarhald fjölskyldunnar í þeirri klíník í Ármúla sem langar til þess að verða sjúkrahús er líka óheppilegt þegar menn velta fyrir sér tregðu ríkisins til þess að fjármagna almennilega Landspítalann og aðra þætti hins ríkisrekna heilbrigðiskerfis. Menn velta því fyrir sér hvort sú tregða geri rekstrarumhverfi klíníkunnar betra.“

Fyrsta skrefið að viðurkenna vandann

Þá segir Kári að Bjarni sé hokinn kostum sem fólk vill að prýði leiðtoga og segist ekki draga í efa heiðarleika hans og að það hvarfli ekki að honum að ásaka hann um að misnota aðstöðu sína viljandi til að hlúa að viðskiptum fjölskyldunnar.

„Það fara hins vegar illa saman mikil umsvif fjölskyldu hans í viðskiptum og sá stíll að tjá sig ekki um þau og verða pirraður út af þeim áhyggjum sem þau valda í samfélaginu. Ekki hjálpar heldur dugnaður fjölskyldunnar.“

Hann nefnir sem dæmi að þáttaka Einars Sveinssonar, föður Benedikts, í kaupunum á Borgun hafi ollið Bjarna töluverðu pólitísku tjóni.

„Hvers vegna heldurðu að honum hafi verið boðin þátttaka í þessum viðskiptum? Það var góður díll fyrir hann en það má leiða að því rök að með honum hafi hann hvorki sýnt Bjarna mikla tillitssemi né embætti fjármálaráðherra þá virðingu sem það á skilið.“

Kári segir jafnramt rétt að Bjarni geti ekki bannað ættingjum sínum að stunda viðskipti og að vel geti verið að það eina sem hægt er að gera sé að ræða vandann og sannfæra þjóðina um að bæði fjölskyldan og eftirlitsstofnanir séu meðvituð um hann og geri allt sem þau geta til a koma í veg fyrir að hann valdi tjóni.

„Fyrsta skrefið í þá átt er að viðurkenna að vandinn sé til staðar. Það hefur hins vegar reynst svo erfitt fyrir fjölskyldu þína að það minnir um margt á Antons heilkennið. Antons heilkenni heitir það þegar menn verða fyrir skemmd í þeim hluta heilabarkarins sem sér um sjón og verða fyrir vikið blindir en afneita blindunni og ganga á veggi og fyrir björg. Kannski við ættum að kalla það Engeyjarheilkenni þegar menn sjá ekki hvernig viðskipti þeirra vekja grunsemdir um hagsmunaárekstra sem allir aðrir sjá en þeir. En nú er ég að reyna að vera fyndinn og fullt eins líklegt að mér hafi mistekist.“