Nikótín mælist í sáðvökva

„Stutt er síðan rafsígarettur komu fram á sjónarsviðið en upphaflegur tilgangur þeirra var að hjálpa fólki við að hætta að reykja. Hins vegar eru þær orðnar að eins konar tískuvöru sem við þurfum að vera á varðbergi gagnvart. Við vitum enn ekki hver langtímaáhrif af notkun þeirra eru. Sumir telja að þær gefi frá sér saklausa vatnsgufu en til eru rannsóknir sem sýna að í rafsígarettum leynist krabbameinsvaldandi efni og ýmsir málmar sem ekki er hollt að anda að sér,“ segir Lára G. Sigurðardóttir, læknir og fræðslustjóri Krabbameinsfélagsins. Hún telur eðlilegt að setja reglur um rafsígarettur.

„Háværar raddir hafa verið gegn frumvarpi um tóbaksvarnir sem nú liggur fyrir þinginu. Við lestur frumvarpsins kemur fram að það standi ekki til að banna rafsígarettur heldur gera þær löglegar því eins og staðan er í dag er bannað að selja nikótínvökva í þær. Þó vitum við að nikótínvökvar eru til sölu í sumum sælgætisverslunum og víðar. Frumvarpið er lagt fram til að vernda ungdóminn fyrir rafsígarettum og að neytendur þeirra viti hvaða efni þær innihalda.“

Rafsígarettur með nammibragði

Lára bendir á að Krabbameinsfélagið hafi tekið undir að fólk noti rafsígarettur í staðinn fyrir sígarettur, hafi því ekki tekist að hætta reykingum með öðrum hætti.

„Við höfum litið svo á að líklega sé skárra að nota rafsígarettur en sígarettur en það er ekki eðlilegt að ungmenni séu byrjuð að neyta þeirra. Fjórðungur barna í 10. bekk hefur prófað rafsígarettur, helmingur framhaldsskólanema en einungis fimm prósent fullorðinna,“ segir hún en þessar sláandi tölur koma fram í íslenskum rannsóknum.

Hægt er að fá rafsígarettur með mismunandi bragði, svo sem hlaupkallabragði og gúmmíbangsabragði sem höfðar sérstaklega til barna.

„Auglýsingaherferðir erlendis eru eins og þegar sígarettan var markaðssett á sínum tíma. Þær beinast sérstaklega að ungu fólki. Ef hægt er að venja börn og unglinga á tóbak eru talsverðar líkur á að þau verði háð því og þá eru tóbaksfyrirtækin komin með framtíðarviðskiptavini. Ég á sjálf drengi sem eru að komast á unglingsaldurinn og óttast tilhugsunina um að félögum þeirra þyki svalt að nota rafsígarettur,“ segir Lára.

Nikótín í sáðvökva

Nikótín örvar svæði í heilanum sem eykur dópamínframleiðslu en það hjálpar okkur að líða vel og slaka á. Lára segir að þessum áhrifum megi líka ná fram með því að borða góðan mat, vera í góðum félagsskap, hreyfa sig eða stunda kynlíf. Hún segir áhyggjuefni hversu margir ungir karlmenn á aldrinum 18-24 ára noti munntóbak, eða 23%.

„Munntóbaksnotkun hefur aukist undanfarin ár. Unglingar og ungt fólk gerir sér ekki grein fyrir því hversu háð það getur orðið munntóbaki. Þeir sem byrja að nota tóbak ætla sér ekki að nota það ævilangt. Um 90% þeirra sem geta ekki hætt að nota tóbak byrjuðu að nota það fyrir tvítugt. Langflestir sem nota tóbak segjast hins vegar vita betur, að þeir vildu vera lausir við það en erfitt sé að hætta.“

Munntóbak getur valdið krabbameini í munnholi, vélinda og brisi og nú eru vísbendingar um að það auki einnig líkur á krabbameini í blöðruhálskirtli. Í munntóbaki hafa fundist 28 krabbameinsvaldandi efni.

„Margir gera sér ekki grein fyrir að nikótínið breiðist um allan líkamann. Það fer út í blóðrásina og t.d. í sáðvökva karlmanna.“

Innt eftir því hvers vegna ungt fólk byrji að nota tóbak þótt það viti um skaðsemi þess segir Lára það vera í eðli mannsins að fylgja hvert öðru.

„Við speglum gjarnan hegðun hvert annars, sérstaklega þegar við erum ung og að fóta okkur í lífinu. Í fyrsta sinn sem fólk prófar munntóbak eða tekur smók af sígarettu kúgast það og kastar jafnvel upp því líkaminn er að senda skilaboð um að þetta sé eitur sem ætti að forðast. Við höfum ríka aðlögunarhæfni og þess vegna geta menn haldið áfram að nota tóbak. Sem betur fer eru sígarettur á undan­haldi en notkun á munntóbaki og rafsígarettum er líklega tískubylgja eins og er, sem vonandi varir ekki lengi,“ segir Lára.

Keppni í að hætta

Krabbameinsfélagið stendur nú fyrir átakinu Hættu nú alveg. „Við bjóðum fólki upp á aðstoð við að hætta að reykja í samstarfi við Reyksímann þar sem hjúkrunarfræðingar gefa góð ráð. Sumum tekst að hætta reykingum upp á eigin spýtur en árangurinn er oftast betri ef fólk leitar sér aðstoðar fagfólks,“ segir Lára.

Spurð hvers konar ráð dugi segir hún það gefa góða raun að ákveða dag til að hætta að reykja, auka vatnsdrykkju, hreyfa sig reglubundið, segja öðrum frá áformunum og svo geti ýmis lyf komið að gagni. Lára vonar að sem flestir taki þátt í átakinu því til mikils sé að vinna, lengra og betra líf eða líf án tóbaks.



Viðtalið birtist fyrst í fylgiriti Fréttablaðsins um Mottumars, sem unnið var í samstarfi við Krabbameinsfélagið.